Ирандын Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Исмаил Багаи АКШнын өкмөтү Ислам Республикасына каршы согушту улантып жаткан учурда Ормуз кысыгында коопсуздук күчтөрү кайрадан кадимки тартипте иштей баштабай турганын билдирди.
Ал бул билдирүүнү дүйшөмбү күнү өткөн жумалык басма сөз жыйынында жасап, мындай деп баса белгиледи:
«Америка Кошмо Штаттары блокадасын жана аскердик агрессиясын улантып жатканда, стратегиялык мааниге ээ Ормуз кысыгында коопсуздук калыбына келбейт».
Ошондой эле ал мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, белгилүү жана көрүнүктүү перс акыны Хафиз Ширазинин ысымын жана жаркын элесин эскерди. Багаинин айтымында, Хафиз бардык акындардын арасында өзгөчө жана кайталангыс орунду ээлейт. Ал, айрыкча, ирандыктар үчүн маанилүү болуп, Ирандын исламдык маданияты менен цивилизациясынын ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет.
АКШнын мамлекеттик катчысы Марко Рубионун жакында жасаган сөзүнө жооп берип жатып, Багаи бул билдирүүнү Американын Иранга каршы жүргүзүп жаткан маалыматтык-психологиялык согушунун бир бөлүгү катары кароо керектигин белгиледи.
Ал Вашингтондун согуш тутандыруусун актоо үчүн тарыхый окуяларды бурмалап көрсөтүшү кооптуу гана эмес, грек маданияты менен цивилизациясына карата да мазактоо экенин айтты.
«Рубио мырза байкабастан бир катар маанилүү чындыктарды моюнга алды. Алардын арасында Ирандын миңдеген жылдардан бери жашап келе жатканы да бар. Эгер орто кылымдардагы караңгы доорлордо ирандык жана мусулман ойчулдары грек идеяларын которуп, жайылтууга салым кошпогондо, бүгүнкү Батыш азыркыдай мааниге жана ой жүгүртүүгө ээ болмок эмес. Иран цивилизациясы ар дайым байланыштарды түзүү жана жаратуучулук аркылуу өзүнүн өнүгүүсүн улантып келген», — деп баса белгиледи ал.
Багаи Рубионун кеңешчилерине ирония менен кайрылып, мындай деди:
«Мен аларга АКШнын мамлекеттик катчысы Рубиого “Хафиздин диванын” белек кылууну катуу сунуштайм. Ошондо ал Иран цивилизациясынын жана маданиятынын назиктиги менен тереңдиги тууралуу түшүнүк ала алат. Америка Кошмо Штаттары өзүн Батыштын жана грек цивилизациясынын өкүлү катары көрсөтө албайт».
Анын айтымында, америкалыктар жана Рубионун сөзүн даярдагандар бул карама-каршылыктарды билишкен, бирок агрессияны жана зомбулукту актоо үчүн аларды атайылап көз жаздымда калтырышкан.
«Албетте, Европа өлкөлөрү жана өздөрүн Батыш цивилизациясынын мураскерлери деп эсептегендер бул маселе боюнча өз позицияларын ачык билдирүүгө милдеттүү», — деп кошумчалады ал.
АКШ президенти Дональд Трамптын Иран Ормуз кысыгындагы таасир этүү мүмкүнчүлүгүн жоготкону тууралуу акыркы билдирүүлөрүнө токтолуп, Багаи Американын билдирүүлөрү менен согуш талаасындагы чыныгы кырдаалдын ортосунда чоң айырма бар экенин белгиледи.
«Бүгүн биз Ормуз кысыгында көрүп жаткан көрүнүш Ирандын кысым көрсөтүүсүнүн натыйжасы эмес. Тескерисинче, бул АКШнын биздин өлкөнүн аймагына түздөн-түз кол салуусунун натыйжасы», — деди ал.
Иран эл аралык укукка ылайык жана улуттук эгемендүүлүгүн коргоо максатында зарыл чараларды көргөнүн белгилеген Тышкы иштер министрлигинин өкүлү төмөнкү сөздөрдү кайталады:
«Америка Кошмо Штаттары блокадасын жана аскердик агрессиясын улантып жатканда, бул стратегиялык суу жолунда коопсуздук калыбына келбейт».
Багаинин айтымында, Ормуз кысыгынын коопсуздугу Иран үчүн башка өлкөлөргө караганда көбүрөөк мааниге ээ.
«Америка Кошмо Штаттары өзүнүн агрессиялык аракеттери менен аймакка гана эмес, өзүнө жана бүткүл дүйнөгө да көйгөйлөрдү жаратты. Бул чындык дүйнөлүк коомчулуктун эсинде сакталышы керек», — деп кошумчалады ал.
Сөзүнүн башка бөлүгүндө Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Иран менен Россиянын маданият жумалыгына токтолуп, аны эки өлкөнүн ортосундагы эң көрүнүктүү биргелешкен маданий иш-чаралардын бири деп атады.
Маданий иш-чара Россиянын төрт шаарында өткөрүлүп, жергиликтүү коомчулук жана расмий өкүлдөр тарабынан жылуу кабыл алынган.
Россия менен АКШнын дизелдик отунга байланыштуу жакында түзгөн келишими боюнча Ирандын позициясы тууралуу суроого жооп берип жатып, ал мындай деди:
«Ар бир тарап өзүнүн кызыкчылыгына жараша чечим кабыл алат. Биз да, Иран Ислам Республикасы катары, өзүбүздүн улуттук кызыкчылыктарыбызга таянып иш алып барабыз».
Американын билдирүүлөрүндөгү карама-каршылыкка көңүл бурган Багаи мындай суроо узатты:
«Эгер Ормуз кысыгындагы маселе чындап эле чечилген болсо, анда эмне үчүн Америка тарап мунай сатып алуу үчүн Россияга кайрылууга аргасыз болду? Бул мен үчүн кызыктуу суроо».
Андан соң Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Ирандын тышкы иштер министри Аббас Аракчи менен Сауд Арабиясынын тышкы иштер министри Фейсал бин Фархандын ортосунда жакында болгон телефондук сүйлөшүүгө токтолду.
Ал мындай деп белгиледи:
«Жалпыга маалымдоо каражаттарынын өздөрүнүн дооматтарын коюшу табигый көрүнүш. Ирандын аймактагы өлкөлөр менен консультациялары уланууда. Биз Араб жарым аралындагы акыркы окуяларга терең тынчсызданып жатабыз».
Иран Йемен менен Сауд Арабиясынын ортосунда диалогду жөнгө салууга ар кандай жардам көрсөтүүгө даяр экенин дагы бир жолу билдирди.
«Уланып жаткан чыңалуу аймактагы израилдик режимдин гана кызыкчылыгына кызмат кылат. Иран эки ислам мамлекетинин ортосундагы согуштун уланышына жол бербөөгө тийиш деп эсептейт. Йемен эли басым-кысымдан жана чыңалуудан эркин шартта татыктуу жашоого укуктуу», — деп улантты ал.
Ирандын жети күндүк планына АКШ кандай жооп бергени жана бул жооп ортомчуларга жеткирилген-жеткирилбегени тууралуу суроого Багаи ортомчулар аркылуу билдирүүлөрдү алмашуу уланып жатканын айтты.
Анын белгилешинче, Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы ассамблеясынын алкагында талкууланган жана «Ирандын жети күндүк планы» деп аталган сунуш Ирандын мыйзамдуу талаптарын чагылдырат.
«Деңиз блокадасын алып салуу, бардык фронттордо согушту токтотуу, Ирандын тоңдурулган активдерин бошотуу жана Исламабад меморандумунда көрсөтүлгөн башка бардык маселелер ар кандай сүйлөшүүлөрдө Ирандын ажырагыс укуктары катары каралат», — деп билдирди ал.
Иран менен Россиянын президенттеринин жакында болгон жолугушуусуна жана андан кийин Владимир Путиндин Дональд Трамп менен телефон аркылуу сүйлөшүүсүнө байланыштуу суроого жооп берип жатып, Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Ирандын Россия менен өзөктүк маселе боюнча консультацияларды өткөрүшүндө жаңы эч нерсе жок экенин айтты.
Анын сөзүнө караганда, Россия Биргелешкен ар тараптуу иш-аракеттер планы боюнча өз ара түшүнүшүүгө жетишүүдө оң жана конструктивдүү роль ойногон.
«Өз ара ишенимге негизделген мамилелер — эки өлкө үчүн баалуу байлык. Иран бул байланыштарды сактап калууга жана бекемдөөгө ниеттенүүдө», — деди Багаи.
Ал ошондой эле Пакистан менен Катардын Иран менен АКШнын ортосундагы мамилелерде ортомчулук ролун улантып жатканын баса белгиледи.
Басма сөз жыйынынын башка бөлүгүндө Багаи аймактагы жана Европадагы өлкөлөрдүн Йеменге жана Сауд Арабиясына жасалган чабуулдарга карата кош стандарттуу мамилесин сынга алды.
Анын айтымында, Иран дүйнөлүк державалардын эл аралык маселелерге карата эки ача мамилесине биринчи жолу туш болуп жаткан жок.
Францияда студенттердин нааразылык акциясынан кийин алардын кармалышы тууралуу суроого жооп берип жатып, ал Иран бул аракеттерди чечкиндүү түрдө айыптаганын жана өз позициясын так билдиргенин айтты.
Ошондой эле Иран бул маселени Тегеранда Франциянын элчилиги менен адам укуктары боюнча бөлүм уюштурган жолугушууда талкуулап, Франциядагы адам укуктарынын одоно бузулушуна байланыштуу тынчсыздануусун билдирген.
Багаинин айтымында, Франция өкмөтү беш-алты миң адамдын кармалышына, студенттерге карата зомбулуктун колдонулушуна жана полиция кызматкерлеринин окуу аудиторияларында болушуна көңүл бурушу керек.