АКШнын ички саясий турмушунда Иранга каршы согуш маселеси республикачылардын келечектеги стратегиясына да таасирин тийгизе баштады. Президент Дональд Трамптын Иранга карата жүргүзгөн саясатына байланыштуу партия ичинде ар кандай пикирлер жаралып, вице-президент Жей Ди Вэнстин позициясы өзгөчө көңүл бурууда. Анын согуштун узакка созулушуна жана чоң чыгымдарга алып келишине каршы билдирүүлөрү жөн гана тышкы саясаттагы айырмачылыкпы же 2028-жылдагы президенттик шайлоого карата саясий даярдыктын бир бөлүгүбү?
Ирандын Азербайжандагы мурдагы элчиси, саясий эксперт Мохсен Пак-Айин бул маселелерге токтолуп, Вэнстин саясий жүрүм-турумуна жана республикачылардын келечектеги стратегиясына байланыштуу өз көз карашы менен бөлүштү.
Эксперттин айтымында, Жей Ди Вэнстин Дональд Трамптын Иранга каршы согушту баштоо жана улантуу маселесиндеги позициясынан айырмаланган билдирүүлөрү, акыркы жумаларда айткан пикирлери жана Ирандын Улуттук коопсуздук боюнча Жогорку кеңешинин катчысы, генерал-майор Мохсен Резаига жолдогон акыркы билдирүүсү — анын мазмунуна жана Иран тараптын жообуна карабастан, республикачылардын 2028-жылдагы президенттик шайлоого Вэнсти даярдоо ниетинин белгиси болушу мүмкүн.
Республикачылар Трамптын Иранга карата ийгиликсиз саясатынын айынан партиянын эл арасындагы колдоосу алсырап, Конгресске өтүүчү шайлоодо демократтарга утулуп калуу коркунучу күчөп жатканын түшүнүп жатышат. Ошондуктан алар 2028-жылдагы президенттик шайлоого Трамптан айырмаланган башка талапкерди даярдоого аракет кылууда.
Республикачылар Вэнс — чет өлкөлөрдөгү аскердик кийлигишүүлөргө мурдатан эле күмөн санап келген вице-президенттикке талапкер катары — Иранга каршы кымбат жана майнапсыз согушка каршы чыгуу аркылуу шайлоочулардын белгилүү бир бөлүгүнүн колдоосуна ээ боло алат деп эсептешет.
Жей Ди Вэнстин позициясын баалоодо анын узакка созулган жана чоң чыгымдарды талап кылган согушка каршы болушу менен Иранга каршы кандай гана болбосун аскердик аракеттерге каршы болушун бири-биринен айырмалоо зарыл.
Вэнстин буга чейинки билдирүүлөрү анын АКШнын улуттук кызыкчылыктарын камсыз кылуу үчүн аскердик күч колдонуусуна каршы эместигин, бирок узакка созулган жана ири чыгымдарды талап кылган согуштарды колдобой турганын көрсөтөт.
Ал 2026-жылдын 17-октябрында Иранга каршы согуш маселесинде Трамп менен пикир келишпестиги бар экенин кыйыр түрдө билдирип, өзүн Трамптын согуштук саясаттарын жөн гана улантуучу саясатчы эмес, тышкы саясат жана согуш сыяктуу маанилүү маселелерде өз алдынча позициясы бар лидер катары көрсөтүүгө аракет кылган.
Буга чейин да, 2024-жылдагы шайлоо өнөктүгү учурунда Тим Диллон менен болгон маегинде Вэнс Иран менен согушуу АКШнын кызыкчылыгына туура келбей турганын жана мындай согуш өтө чоң чыгымдарды алып келерин айткан.
Ошондой эле 2026-жылдын 26-февралында The Washington Post гезитине берген маегинде ал АКШ көп жылдарга созулган, аягы белгисиз согушка тартылып кетүүдөн алыс болушу керектигин жана дипломатиялык жолго артыкчылык бериши зарылдыгын белгилеген. Ошол эле учурда Вэнс Ирандын өзөктүк куралга ээ болушуна жол бербөө үчүн чектелген аскердик операция жүргүзүү мүмкүнчүлүгүн четке каккан эмес.
Вэнс бир жагынан Республикачылар партиясынын согушка каршы канатынын колдоосуна ээ болууга аракет кылса, экинчи жагынан Трамптан өтө эле алыстап кетсе, анын каарына калып, президентке берилген шайлоочулардын колдоосунан ажырап калуудан кооптонууда. Вэнс Трамптын саясатын ашыкча жактап чыкса да, өзүн президенттикке талапкер катары андан айырмаланган, жаңы саясий альтернатива катары көрсөтө албай турганын жакшы түшүнөт.
Ошол эле учурда Вэнстин кымбатка турган согуштарга каршы чыгышы республикачылардын аны Трамптан көз карандысыз өз алдынча саясий жүзү бар адам катары калыптандыруу боюнча тактикалык кадамы болушу мүмкүн.
Республикачылар партиясы демократтардын Трамптын согушчул саясатына каршы жүргүзүп жаткан үгүтүнө жооп катары Вэнсти Трамптын Иранга каршы согушун сынга алган позицияда көрсөтүп, аны «Америка биринчи орунда» деген ураанга берилген жана АКШнын узакка созулган согуштарга тартылышына каршы турган саясатчы катары таанытууга аракет кылышы мүмкүн.
Республикачылардын Вэнсти келечектеги президенттик шайлоого даярдоо ниети маалымат каражаттарынын да көңүл сыртында калган жок. The Guardian гезитинин 2026-жылдын 24-октябрындагы баяндамасында Вэнстин Республикачылар партиясындагы активдүүлүгү 2028-жылдагы президенттик шайлоого карата мүмкүн болгон даярдыктын бир түрү катары бааланган.
2028-жылдагы шайлоо жакындаган сайын республикачылар Вэнстен Трампка жана АКШнын согушчул саясатына карата сын-пикирин дагы ачык жана өз алдынча билдирүүсүн талап кылышы мүмкүн. Ошондой эле Трамптан акырындап алыстоо менен бирге, шайлоо өнөктүгүнө катышуу үчүн Республикачылар партиясынын каржылык колдоочуларынын көңүлүн бурууга аракет кылат.
Балким, республикачылар бара-бара Трамптын Иранга каршы агрессиясын партиянын уруксатысыз, өз алдынча кабыл алынган чечим катары көрсөтүүгө аракет кылышы мүмкүн. Ошол эле учурда Вэнсти Трампка каршы турган саясий фигура катары даярдап, аны 2028-жылдагы президенттик шайлоого катышууга акырындап ыңгайлаштырышат.
Бул жерде маанилүү жагдай — АКШ менен Израилдин жеңилиши, ошондой эле Ирандагы улуттук биримдиктин жана аскердик кубаттуулуктун сакталышы республикачылардын кризистен чыгууга жана Трамптан алыстоого умтулуусунун негизги себептеринин бири болуп саналат.
Reuters агенттигинин 2026-жылдын 7-октябрындагы маалыматына ылайык, Өкүлдөр палатасы менен Сенаттагы маанилүү шайлоо жарыштарына катышып жаткан республикачыл талапкерлердин үчтөн экиси айрым саясат маселелеринде Трамптан алыстап же аны менен болгон байланышын азайтышкан. Каралган 62 шайлоо жарышынын 12синде Иранга каршы согушка байланыштуу пикир келишпестик негизги маселелердин бири болгон.
Ирандын Ормуз кысыгын акылмандык менен көзөмөлдөшүнө байланыштуу согуштун экономикалык кесепеттери да күчөдү. Мунун натыйжасында айрым республикачылар согушту улантууга каршы чыгып, күйүүчү майдын кымбатташы жана америкалык үй-бүлөлөргө түшө турган экономикалык оорчулуктун көбөйүшү боюнча тынчсыздануусун билдиришүүдө.
Бул жагдайлар АКШнын Иран менен болгон согуштагы жеңилүүсү жөн гана аскердик ийгиликсиздик эмес экенин көрсөтүп турат. Тескерисинче, бул Республикачылар партиясынын келечектеги саясий багытын аныктоочу олуттуу сыноо болуп саналат.