Өзбекстан аймактын туристтик рыногунда алдыңкы орунга чыкты.

2025-жылы Борбордук Азия Дүйнөлүк саякат жана туризм кеңеши (World Travel & Tourism Council, WTTC) өз баяндамасында салыштырган 13 аймактын ичинен туризмдин өсүшү боюнча эң жогорку көрсөткүчтү көрсөттү. Өзбекстан аймак тургундарынын саякаттары үчүн эң популярдуу багыт болуп калды. Ошол эле учурда баяндамада Борбордук Азия өлкөлөрү боюнча өзүнчө рейтинг берилген эмес.

Борбордук Азия эң тез өсүп жатат

2025-жылы Борбордук Азия туризмдин өсүшүн мүнөздөгөн алты көрсөткүчтүн бешөө боюнча биринчи орунду ээледи. Туризм тармагынын экономикага жалпы салымы 17,7%га өссө, чет элдик туристтердин чыгымдары 26,4%га көбөйгөн. Инвестициялардын өсүшү боюнча аймак үчүнчү орунда болду.

Ошол эле учурда туристтик экономиканын көлөмү боюнча Борбордук Азия азырынча чакан аймак бойдон калууда. 2025-жылы туризмдин экономикага жалпы салымы 20,1 млрд долларды түзүп, WTTC салыштырган аймактардын арасында акыркы — 13-орунду ээледи. Башкача айтканда, Борбордук Азия көлөмү боюнча башка аймактардан артта калганы менен, аларга караганда тезирээк өсүүдө.

Борбордук Азиянын жашоочуларынын эл аралык сапарлары үчүн Өзбекстан эң популярдуу багыт болуп калды. Мындай сапарлардын 25%ы Өзбекстанга туура келген. Мындан тышкары, Өзбекстандын жашоочулары Борбордук Азия өлкөлөрүнө болгон эл аралык туристтик келүүлөрдүн 22%ын камсыз кылган. Бул көрсөткүч боюнча Казакстан гана алдыда — 29%.

Туризмге ким көбүрөөк каражат алып келет?

Борбордук Азиядагы туристтик чыгымдардын негизги бөлүгүн чет элдик коноктор камсыз кылат. 2025-жылы алар аймакта 9,9 млрд доллар сарпташкан. Бул туристтик чыгымдардын дээрлик үчтөн экисине барабар.

Сапарлардын көпчүлүгү эс алуу менен байланыштуу: алар туристтик чыгымдардын 84,5%ын түзөт. Иш сапарларга калган 15,5% туура келет. Бул үлүштөр чет элдик жана ички туристтердин бардык чыгымдарына тиешелүү.

Туризмдин экономикага кошкон салымы мейманканалар, ресторандар, ташуучулар жана туристтик компаниялар алган каражаттардан кыйла кеңири.

2025-жылы туризмдин түздөн-түз экономикалык таасири тармактын жалпы салымынын үчтөн биринен бир аз көбүрөөк бөлүгүн түзгөн. Дагы дээрлик жарымы туризм менен байланышкан тармактарга — жеткирүүчүлөргө, инвестицияларга жана мамлекеттик чыгымдарга туура келген. Калган бөлүгү туризм тармагында жана ага байланышкан ишканаларда иштеген кызматкерлердин чыгымдарына туура келет. Ошондуктан туризмдин ИДПга жалпы салымы анын түздөн-түз салымынан дээрлик үч эсе көп.

Туризм ошондой эле аймакта болжол менен 1,7 млн жумуш ордун колдогон. Алардын ичинен болжол менен 585 миң адам түздөн-түз туризм тармагында иштеген.

Экологиялык жагы да бар

Туризмдин өсүшү айлана-чөйрөгө болгон жүктөмдү да көбөйтөт. 2024-жылы Борбордук Азиядагы парник газдарынын чыгарылышынын 3,6%ы туризм тармагына туура келген. 2019-жылы бул көрсөткүч 3,2% болгон.

Ошол эле учурда туристтик сектор колдонгон энергиянын дээрлик 95%ы казылып алынуучу отундарга туура келет. Төмөн көмүртектүү энергия булактарынын үлүшү 5%дан аз.

Социалдык таасири да бар. Туризм тармагында түздөн-түз иштегендердин болжол менен 41%ын аялдар түзөт, ал эми тармактагы жумуш орундарынын үчтөн бирине жакыны жогорку айлык акы төлөнүүчү жумуштарга кирет. Туризмге байланыштуу салыктык түшүүлөр 4 млрд долларга бааланууда.

Андан ары эмне болот?

2025-жылдагы рекорддук өсүш темптери, сыягы, сакталбайт. WTTC 2036-жылга чейинки мезгилде Борбордук Азияда өсүш кыйла жайыраак болот деп болжолдоодо.

2036-жылга карата аймактын экономикасына туризмдин салымы 29,7 млрд долларга чейин көбөйүшү мүмкүн. Ал эми туризм тармагы менен байланышкан жумуш орундарынын саны болжол менен 2,2 млн.го жетет.

Ошол эле учурда узак мөөнөттүү өсүш темпи боюнча Борбордук Азия мындан ары биринчи орунда болбойт. Аймак инвестициялар боюнча эң жакшы көрсөткүчкө ээ болот, ал эми эң этият прогноз чет элдик туристтердин чыгымдарына байланыштуу.

Тажикстандагы туризм: өсүш жана тармактагы көйгөйлөр

2026-жылдын биринчи жарымында Тажикстанга 889,4 миң турист келген. Бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 16,7%га көп.

Туризмди өнүктүрүү комитетинин төрагасы Жамшед Журахонзоданын айтымында, айрым чек ара өткөрмө пункттарынын инфраструктурасы туристтердин көбөйгөн агымына мындан ары жооп бербей калды. Бул көйгөйдү чечүү үчүн атайын жумушчу топ түзүлгөн.

Көйгөйлөр өлкөнүн ичинде да бар. Негизги автожолдордо санитардык шарттар дагы эле жетишсиз, ал эми айрым алыскы туристтик аймактарда уюлдук байланыш менен көйгөйлөр бар. Журахонзода ошондой эле кесипкөй гиддердин жетишсиздигин билдирди.

Өлкөдө 191 туристтик компания катталган. Комитеттин жетекчисинин айтымында, алардын 75–84ү кирүүчү туризм менен алектенет, ал эми бул багытта болжол менен 30 компания активдүү иш алып барат. Калган компаниялардын басымдуу бөлүгү Тажикстандын жарандарынын чет өлкөгө чыгышын уюштуруу менен алектенет.

Өзүнчө көйгөй статистикага байланыштуу. Туризмди өнүктүрүү стратегиясынын тогуз көрсөткүчүнүн төртөө боюнча толук маалымат жок. Алардын арасында туризмдин ИДПга кошкон салымы, туристтик кызматтардын экспорту жана мамлекеттик бюджетке түшкөн кирешелер бар.

Журахонзоданын айтымында, жергиликтүү бийлик органдары маалыматтарды Статистика агенттигине жана Туризмди өнүктүрүү комитетине дайыма өз убагында жана толук көлөмдө бере бербейт. Туристтик кызмат көрсөтүү тармагында иштеген айрым ишкерлер да толук эмес отчетторду беришет.

Булак: asia+