Израилдин мурдагы премьер-министри Нафтали Беннет азыркы өкмөт башчы Биньямин Нетаньяхунун жеңилгенин жана анын өкмөтү кызматтан кетерин билдирди. Ошондой эле ал жаңы коалиция түзүү пландары тууралуу жарыялады. Бул билдирүү 2026-жылдын 27-октябрында, шейшемби күнү өткөн парламенттик шайлоодон кийин жасалды. Экзитполдордун маалыматтарына ылайык, блоктордун бири да керектүү көпчүлүккө ээ болгон жок.
Нафтали Беннеттин билдирүүсү
«Израил эли өз тандоосун жасады. Нетаньяху жеңилди, ал эми 7-октябрда бийликте турган өкмөт кызматтан кетет», — деди Беннет эл алдында сүйлөп жатып.
Анын белгилешинче, аскердик кызматтан качкандардан турган коалиция кыйрап, парламенттеги орундардын саны 68ден 50гө чейин кыскарды.
Беннет «Өзгөрүүлөр» блогунун лидерлери сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, өз аракеттерин координациялап жатканын билдирди.
«Биз жеке амбицияларды жетекчиликке албастан, өлкөсүнө кызмат кылган адамдардан турган коалициялык өкмөттү түзүү үчүн колубуздан келгендин баарын жасайбыз. Бул өлкөнү жоопкерчилик менен башкарып, натыйжага жетише алган жана Израилдин бардык жарандарына кызмат кыла турган адамдардын өкмөтү болот», — деп кошумчалады ал.
Шайлоонун жүрүшү жана шайлоочулардын катышуусу
2026-жылдын 27-октябрында, шейшемби күнү, Израилде Кнессеттин 26-чакырылышына шайлоо өттү. Бул 2023-жылдын 7-октябрындагы теракттардан кийинки биринчи шайлоо болду. Ошол күнү палестиналык ХАМАС кыймылы жана ага кошулган куралдуу топтор Газа тилкесинен Израилдин чек арага жакын аймактарына күтүүсүз басып киришкен.
Парламенттеги 120 орун үчүн шайлоо босогосу 3,25 пайыз болгон шартта 36 партиянын талапкерлери ат салышты.
Негизги күрөш Биньямин Нетаньяхунун «Ликуд» партиясы менен Израилдин Коргоо армиясынын Башкы штабынын мурдагы башчысы Гади Эйзенкот жетектеген борборчул «Яшар!» блогунун ортосунда жүрдү.
Өкмөттү өз алдынча түзүү үчүн кеминде 61 мандат алуу зарыл.
Борбордук шайлоо комиссиясынын маалыматына ылайык, добуш берүүнүн алгачкы сааттарында эле шайлоочулардын катышуусу акыркы 50 жылдагы эң жогорку деңгээлге жеткен.
Саат 20:00гө карата шайлоочулардын катышуусу 74,3 пайызды түзүп, 5,4 миллиондон ашык израилдик добуш берди. Бул 2022-жылдагы шайлоонун ошол эле убактагы 66,3 пайыздык көрсөткүчүнөн жогору. Мындай жогорку катышуу 1988-жылдан бери биринчи жолу катталды.
Маалыматтарга караганда, 70 миңдей израилдик добуш берүү үчүн чет өлкөдөн учуп келген, ал эми дагы жүз миңдеген адамдар биринчи жолу шайлоого катышууда.
Жүз миңдеген аскер кызматкерлеринин жана резервдегилердин добуштары шаршемби күнү гана санала баштайт. Айрым божомолдор боюнча, бул оңчул партиялардын пайдасына таасир этиши мүмкүн.
Экзитполдор жана алдын ала жыйынтыктар
Жергиликтүү убакыт боюнча саат 22:00дө добуш берүү аяктагандан кийин Израилдин ири маалымат каражаттары экзитполдордун жыйынтыктарын жарыялай баштады.
13-каналдын экзитполунун маалыматына ылайык, Нетаньяхунун «Ликуд» партиясы эң көп добуш алган. Бирок Гади Эйзенкот жетектеген оппозициялык блок андан алдыга чыккан.
Ошол эле сурамжылоонун жыйынтыгында үчүнчү орунду мурдагы премьер-министр Нафтали Беннет жетектеген оппозициялык «Б’Яшад» партиясы ээледи.
Израилдин Борбордук шайлоо комиссиясы добуштарды саноонун алдын ала расмий жыйынтыктарын 29-октябрдан тартып жарыялай баштайт. Ал эми акыркы жыйынтыктар 2026-жылдын 4-ноябрынан кечиктирилбестен жарыяланышы керек.
Коалиция түзүү боюнча сүйлөшүүлөр
23-октябрда, жума күнү жарыяланган сурамжылоолорго ылайык, премьер-министр Биньямин Нетаньяху менен Башкы штабдын мурдагы башчысы Гади Эйзенкот дээрлик бирдей көрсөткүчкө ээ. Бул тууралуу Би-би-си жазды.
Божомолдор боюнча, алардын блокторунун бири да өкмөт түзүү үчүн зарыл болгон 61 мандатка ээ боло албайт.
Коалиция түзүү боюнча сүйлөшүүлөр бир нече жумага, атүгүл айларга созулушу мүмкүн. Эгер өкмөт түзүү мүмкүн болбосо, жаңы шайлоо дайындалат, ал эми Нетаньяху убактылуу премьер-министр бойдон калат.
Эйзенкот өткөн жылы түзүлгөн «Яшар» партиясын жетектейт жана «Өзгөрүүлөр блогунун» негизги фигурасы болуп эсептелет. Бул блокко Нафтали Беннет, Авигдор Либерман жана Яир Голан да кирет.
Беннет менен Либерман Нетаньяхунун өкмөтүнө кошулбай турганын билдиришкен. Ал эми анын ультраортодоксалдык союздаштары жаңы коалицияга катышуу үчүн йешива окуу жайларынын студенттерин аскердик кызматтан бошотуучу мыйзам кабыл алынышын шарт катары коюуда.
Айыптоолор жана карама-каршылыктар
Оппозиция Нетаньяхуну 2023-жылдын 7-октябрында ХАМАСтын чабуулуна алып келген коопсуздук жаатындагы олуттуу кемчиликтер үчүн жооптуу деп эсептейт жана көз карандысыз тергөө комиссиясын түзүүнү талап кылууда.
Коррупция боюнча сот ишинде айыпталып жаткан премьер-министр бул айыптоолорду четке кагып, өзүн өлкөнүн коопсуздугунун кепили катары көрсөтүп келет.
Добуш берүү алдында Израилдин Channel 12 телеканалы Нетаньяху Иран менен кагылышууга алып келиши мүмкүн болгон аскердик операция өткөрүүгө аракет кылганын, бирок Башкы штабдын башчысы Эяль Замир каршы чыкканын кабарлаган.
CNN телеканалынын маалыматына ылайык, премьер-министр Дональд Трампты Иранга кайрадан сокку урууга көндүрүүгө да аракет кылган, бирок Трамп баш тарткан. Нетаньяху бул эки маалыматты тең четке кагууда.
Шайлоо өнөктүгүнүн акыркы күндөрүндө ал Тель-Авивдин үстүндөгү өзөктүк жарылууну чагылдырган, жасалма интеллекттин жардамы менен түзүлгөн сүрөттү жарыялаган. Ал эми Эйзенкот атаандашын истерикага алдырган адам деп атаган.
Жалпыга маалымдоо каражаттарынын жазышынча, шайлоого 38 саясий тизме катышып, анын жыйынтыгы көп жагынан шайлоо босогосуна жакын турган чакан партиялардын көрсөткүчүнө байланыштуу болот.