Өткөн аптада Ливандын түштүгүндө аскердик чыңалуу күчөдү, бул Хезболланын куралдануусу боюнча ички саясий талаш-тартыш жана туңгуюктан чыгуу үчүн дипломатиялык кысым менен дал келди.
Аскердик чыңалуунун күчөшү жана гуманитардык кризис
7-сентябрда Израиль армиясы Ливандын түштүгүндөгү Дейр-эз-Захранинин тургундарына аймакты эвакуациялоо тууралуу эскертүү берип, андан кийин абадан сокку урган. Ливандын Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, 5–7-сентябрь аралыгында 27 адам каза болуп, 69 адам жаракат алган.
Ливан армиясы Израиль июнь айынан бери ок атышпоо режимин болжол менен 7 700 жолу бузганын билдирди. БУУнун Ливандагы убактылуу күчтөрү (UNIFIL) июнь айынын соңунан бери биринчи жолу «Хезболла» тарабынан учурулган снарядды да аныктаган.
«Хезболланын» куралы боюнча парламенттик талаш-тартыш
Ливандын парламенти премьер-министр Наваф Саламдын өкмөтүнө кайрадан ишеним көрсөттү. Добуш берүүдө 68 депутат колдоп, 12 депутат каршы болду.
Негизги талаш «Хезболланын» куралы жана анын Ливанды согушка тартып кетүүдөгү ролуна байланыштуу болду. Наваф Салам өкмөттү коргоп жатып: «Мамлекеттин бүткүл аймакка болгон эгемендигин камсыз кылмайынча туруктуу туруктуулук болбойт», — деди. Ошондой эле ал «согуш жана тынчтык маселеси мамлекеттин гана карамагында болушу керек» деп белгиледи.
Буга «Каршылык көрсөтүүгө берилгендик» парламенттик блогунун депутаты Али Аммар кескин каршы чыкты.
Президенттин ачык позициясы
Ливандын президенти Жозеф Аун 16-сентябрда AFP агенттигине берген маегинде өлкө Израиль менен тынчтыкка жол ачкан коопсуздук келишимине жетишүүнү кааларын билдирди.
Ошондой эле ал «Хезболланы» куралсыздандыруу маселесин кагылышуусуз чечүүгө чечкиндүү экенин айтып, бул чечим «сүйлөшүүгө да, талкууга да жатпайт» деп белгиледи.
Дипломатиялык туңгуюк жана сүйлөшүүлөрдүн кийинкиге жылышы
Римдеги сүйлөшүүлөрдүн сегизинчи айлампасы октябрь айына жылдырылды. 16-сентябрда Ливан менен Израилдин АКШдагы элчилери жолугушкан.
Бирок АКШнын мурдагы аткаминери Дэвид Шенкердин айтымында, Израилдеги октябрь айындагы шайлоого чейин эки тараптын ортосунда алкактык келишим түзүлбөйт.
Жашыруун багыт: саясий процесстин негизги максаты
Учурдагы саясий процесстин негизги багыты — мамлекеттин бийлигин бекемдөө жана «Хезболланы» этап-этабы менен куралсыздандыруу.
Жозеф Аун менен Наваф Саламдын өкмөтү АКШ жана Сауд Аравиясынын колдоосу менен «Хезболланы» өз алдынча куралдуу күчкө ээ түзүмдөн куралсыз саясий партияга айлантууга аракет кылууда.
Аун бул тууралуу: «Максат — кагылышуу эмес. Биз бул маселени тынчтык жолу менен чечүүгө чечкиндүүбүз», — деп айткан.
Ал эми «Хезболла» Израилдин аракеттерине каршы туруу үчүн «каршылык көрсөтүүнү» негизги жол катары көрсөтүп, өзүнүн куралын саясий инструмент эмес, коргонуу зарылдыгы катары түшүндүрүүгө аракет кылууда.
Эки негизги тенденция
1. Мамлекеттин ролун күчөтүү жана эгемендикти бекемдөө
Ливан өкмөтү парламенттин кайрадан ишеним көрсөтүүсү жана «курал мамлекеттин колунда гана болушу керек» деген позициясы аркылуу өлкөнүн бардык аймагындагы мамлекеттик көзөмөлдү күчөтүүгө аракет кылууда.
Ливан армиясы чек арага жакын аймактарда операцияларды баштап, ушул убакка чейин 1 818 даана курал-жарак жана ок-дарыны алганын билдирген. Бул процесс «мамлекеттик бийлик» менен «Хезболланын» каршылык көрсөтүү концепциясынын ортосундагы негизги тирешүү чекитине айланышы мүмкүн.
2. Экономикалык кризис жана коомдук нааразылык
Саясий тирешүү менен катар өлкөдө экономикалык көйгөйлөр да күчөп жатат. Бейрутта банктагы аманаттарын талап кылган жарандар нааразылык акциясына чыгып, коопсуздук күчтөрү менен кагылышты.
Аскердик пенсионерлер да Рияд ас-Солх аянтына чатыр тигип, 2027-жылкы бюджетке каршылык билдирип, жолдорду тосушту.
Премьер-министр Наваф Саламдын айтымында, Ливандын эки согушу өлкөгө 20 миллиард доллардан ашык чыгым алып келген. Өлкөнүн экономикасы өткөн жылы 4,2 пайыздык өсүш көрсөткөн болсо, быйыл 6,4 пайызга кыскарат деп күтүлүүдө.