Иранга каршы аракеттердин өз баасы бар экенин баары билиши керек. Эгер дипломатия бул түшүнүктү жеткире алса, биз дипломатияны артык көрөбүз. Бирок согуш улана берсе, Иран жооп кайтарууну улантуу үчүн зарыл болгон каражаттарга ээ.
Бул тууралуу Ирандын Улуттук коопсуздук боюнча жогорку кеңешинин катчысы, генерал-майор Мохсен Резаи билдирди.
“Мурунку этаптарда биз өз мүмкүнчүлүктөрүбүздү толук колдонгон жокпуз. Жаңжалдын курчушуна жараша, биз операцияларыбызга көбүрөөк күчтөрдү жана каражаттарды тарттык жана кийинки этапка даярбыз”, – деди ал.
Анын айтымында, учурдагы кырдаалдын уланышы стратегиялык кесепеттерге алып келет. Алардын бири — энергия рыноктору жакынкы үч жылда турукташпайт. Бул жаңжалдын уланышы мамилелердин динамикасын Ирандын пайдасына өзгөрттү, анткени Перс булуңундагы мамлекеттер Иран менен болгон байланыштарын тездик менен кайра карап чыгууда. Алар АКШнын армиясы өзүнүн аскердик базаларын да коргоого жөндөмсүз экенине ынана башташты.
Душмандын жасалма интеллект тармагындагы объектилери бутага айланат
Ирандын Улуттук коопсуздук боюнча жогорку кеңешинин катчысы сөзүн улап, мындай деди:
«АКШнын аймакта баалуу активдери бар. Согуш чыккан учурда байланыш кабелдери, маалыматтарды иштетүү борборлору жана жасалма интеллект тармагындагы объектилер да бутага алынышы мүмкүн. Эгер кагылышуу кайрадан башталса, бизде алда канча кеңири масштабдагы план болот.
Биринчиден, аткезчилик дүйнөнүн бардык жеринде бар. Бирок Ормуз кысыгы Ирандын көзөмөлүндө жана биз аны өзүбүз башкарабыз. Экинчиден, акыркы эки-үч айда биз бул аткезчилерге таандык орточо эсеп менен беш кемени ар түн сайын бутага алдык.
Ормуз кысыгын башкаруу — биз үчүн улуттук байлык. Маселе жөн гана төлөм же жыйым алууда эмес. Негизги маселе — коопсуздук. Коопсуздукту камсыз кылуу, камсыздандыруу жана айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдары үчүн да акы алууга болот. Бирок кысыкты башкаруунун мааниси андан түшкөн кирешеден алда канча жогору».
Шарттар аткарылмайынча Иран сүйлөшүүлөргө кайтышпайт
Мохсен Резаи Иран ортомчулар аркылуу АКШга жети жаңы шарт койду. Бул шарттар аткарылмайынча, Иран Ормуз кысыгын ачпайт жана сүйлөшүүлөргө кайтпайт.
«Биз мурдагы дипломатиялык жолго кайтып барбайбыз, бирок дипломатиядан да баш тартпайбыз. Ортомчулар аркылуу жети жаңы шарт койдук. Бул шарттар аткарылмайынча, Иран Ормуз кысыгын ачпайт жана сүйлөшүүлөргө кайтпайт.
Бул жолку айырмачылык — кепилдиктерди келишимдин өзүнүн түзүмүнө киргизип жатканыбызда. Адегенде милдеттенмелер аткарылышы керек. Андан кийин Иран кысыкты ачуу жөнүндө чечим кабыл алат. Ошондон соң Оман менен макулдашылган жаңы тартиптердин негизинде кеме каттамдары кайра жанданат».
Резаинин айтымында, эгер Вашингтон өз милдеттенмелерин аткарса, Ормуз кысыгын ачууга жана дипломатияны улантууга жол ачылат. Бирок Иран экинчи тарапты сүйлөшүү үстөлүнө алып келе турган таасир этүүчү рычагынан алдын ала баш тартпайт, анткени андай кылса, берилген убадалардын чын эле аткарылар-аткарылбасын күтүп отурууга гана туура келип калат.