Сауд Аравиясынан чийки мунайдын экспорту август айында кескин кыскарып, кеминде акыркы тогуз жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү. Мунай жеткирүүлөрүнө бир эле учурда Ормуз кысыгы аркылуу деңиз ташууларындагы көйгөйлөр жана Кызыл деңиз аркылуу өтүүчү каттамдардагы тобокелдиктердин күчөшү басым көрсөтүүдө.
Bloomberg агенттиги келтирген танкерлердин кыймылын көзөмөлдөө маалыматтарына ылайык, дүйнөдөгү эң ири мунай экспорттоочу өлкөнүн август айындагы байкалган экспорту суткасына болжол менен 3,2 миллион баррелди түзгөн. Бул Жакынкы Чыгыштагы азыркы кризиске чейин Сауд Аравиясы адатта экспорттоп келген көлөмдөн дээрлик эки эсеге аз.
Сауд мунайы эки кооптуу деңиз жолунун ортосунда калды
Эр-Рияд үчүн негизги көйгөй мунайды ташууга байланыштуу. Аймактагы жаңжалга чейин Сауд Аравиясынын мунай жеткирүүлөрүнүн олуттуу бөлүгү Ормуз кысыгы аркылуу өтчү. Кысыктагы жүк ташууга коюлган чектөөлөр жана жаралган тобокелчиликтерден улам Saudi Aramco East-West мунай түтүгү аркылуу ташууну активдүүрөөк колдоно баштаган. Бул түтүк өлкөнүн чыгыш бөлүгүндөгү мунайды Кызыл деңиздин жээгиндеги Янбу портуна жеткирүүгө мүмкүндүк берет.
Бул мунай түтүгүнүн өткөрүү мүмкүнчүлүгү суткасына болжол менен 7 миллион баррелге жетет. Ормуз аркылуу ташуулар кыскаргандан кийин, ал саудиялык мунай үчүн негизги альтернативдүү маршрут болуп калган.
Бирок көп өтпөй акыркы айларда Кызыл деңиздеги абал да татаалдашты. Йемендеги хуситтер Сауд Аравиясы менен байланышкан кемелерди блокадага алуу ниетин билдирип, Баб-эль-Мандеб кысыгынын аймагындагы тобокелчиликтер күчөгөн. Натыйжада жүк ташуучу компаниялар каттамдарын өзгөртүүгө аргасыз болуп, айрым танкерлер автоматтык идентификациялоо системаларын (AIS) өчүрө баштаган.
Баалоолорго караганда, жазында суткасына 3 миллион баррелден ашкан Баб-эль-Мандеб аркылуу саудиялык мунай ташуулар август айына карата дээрлик толугу менен токтогон. Азыр жүктөрдүн бир бөлүгү Суэц каналы жана Египеттин SUMED мунай түтүгү аркылуу түндүктү көздөй жөнөтүлүүдө, ал эми танкерлердин айрымдары Африканы айланып өтүүдө.
Азияга мунай жеткирүү узарып, кымбаттады
Кемелердин багытын өзгөртүү Сауд Аравиясына экспорттун бир бөлүгүн сактап калууга мүмкүндүк берүүдө. Бирок мурдагы көнүмүш маршруттарды толугу менен алмаштыруу азырынча мүмкүн боло элек. Saudi Aramco компаниясынын жетекчиси Амин Нассер буга чейин мунайды Азияга Суэц каналы аркылуу же Африканы айланып жеткирүү рейстин узактыгын болжол менен 20–25 күнгө көбөйтүшү мүмкүн экенин билдирген.
Муну менен катар камсыздандыруу жана фрахттык чыгымдар да өсүүдө. Танкерлердин ээлери бир эле учурда бир нече маанилүү деңиз багыттарында кол салуу коркунучун эске алууда. Айрым кемелер кооптуу аймактардан транспондерлерин өчүрүп өтүп жатышат.
Ушундан улам экспорт боюнча маалыматтар да мурдагыдай так болбой калды. Иш жүзүндөгү жеткирүүлөр байкалган көлөмдөрдөн айырмаланышы мүмкүн, анткени көзөмөлдөө системалары «көмүскө ташуулар» деп аталган рейстердин айрымдарын каттай албай калууда. Ошондуктан азыркы эң төмөнкү көрсөткүч биринчи кезекте көзөмөлгө алынган деңиз экспортуна тиешелүү.
Кырдаал мунайдын баасын жогору кармап турат
Сауд Аравиясындагы көйгөйлөр дүйнөлүк мунай рыногундагы чыңалууну күчөтүүдө. Ормуз кысыгы аркылуу мунай жеткирүүлөр акырындык менен калыбына келе баштаганы менен, алар согушка чейинки деңгээлден дагы эле кыйла төмөн. Ошол эле учурда Сауд Аравиясынын мунайы үчүн негизги айланып өтүүчү маршрутка айланган Кызыл деңиз да жогорку тобокелдик зонасы бойдон калууда.
АКШнын Энергетикалык маалымат башкармалыгынын (EIA) баалоосуна ылайык, Ормуз кысыгындагы чектөөлөр Сауд Аравиясын мунайды East-West Pipeline түтүгү аркылуу Янбу портуна багыттоого мажбур кылган. Америкалык ведомство аймактагы өндүрүштү жана соода агымдарын толук нормалдаштыруу 2027-жылдын башына чейин созулушу мүмкүн деп күтүп жатат.
Мунай рыногу үчүн бул эмнени билдирет? Мунайдын запасы жетиштүү болгон күндө да, аны өндүрүүчүлөр үчүн сатып алуучуларга жеткирүү кыйла татаал жана кымбат болуп барат.