Европада газдын баасы 2022-жылдагы энергетикалык кризистен бери биринчи жолу бир мегаватт-саатына (МВт·саат) 100 евродон ашты. Баанын кескин өсүшүнө Жакынкы Чыгыштагы жеткирүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашы жана кышка аз калган учурда газ запастарынын азайышы себеп болду.
«Fars News» маалымат агенттиги маалымдагандай, Жакынкы Чыгыштагы жеткирүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашы, негизинен, Катардын суюлтулган жаратылыш газын (СПГ) экспорттоосунун токтошуна байланыштуу. Ормуз кысыгындагы согуш жана чыңалуу Катардын Европага газ ташыган негизги деңиз жолун үзгүлтүккө учуратты. Катардын газ компаниясы Европадагы кардарларына декабрдын аягына чейин газ жеткире албай турганын билдирген.
Маалыматка ылайык, Европада газдын баасын аныктоочу негизги көрсөткүч болгон Нидерланддын TTF газ фьючерстеринин баасы 4 пайыздан ашык жогорулап, Борбордук Европа убактысы боюнча саат 16:00гө карата бир мегаватт-саатына 100,37 еврого (111,6 долларга) жеткен.
Бул көрсөткүч АКШ менен Израилдин Иранга каршы өткөн февраль айында башталган согушуна чейин болжол менен 32 евро (35,6 доллар) болгон баага салыштырмалуу кыйла жогорулады.
Баанын мындай өсүшү Европанын газ рыногун Орусия менен Украинанын ортосундагы согуштан кийин башталган энергетикалык кризистен берки эң жогорку деңгээлге алып келди. Бирок бул баа 2022-жылдын августунда катталган тарыхый эң жогорку көрсөткүчтөн — бир мегаватт-саатына болжол менен 340 евродон (378 доллардан) — дагы эле төмөн бойдон калууда.
Жаңы энергетикалык кризис тууралуу эскертүү
Европанын энергетика боюнча комиссары Дан Йоргенсен 28-октябрда геосаясий туруксуздуктан улам Европа Биримдиги жаңы энергетикалык кризиске туш болуп жатканын эскертти. Анын айтымында, алдыдагы кыш Европанын жарандары жана экономикасы үчүн оор болот.
Ал Европанын мунайды кайра иштетүүчү компанияларынын өкүлдөрү менен жолугушкандан кийин, Европа Биримдигинде энергия үчүн төлөмдөр кескин жогорулаганын жана дүйнөлүк энергетикалык камсыздоодогу үзгүлтүктөр уланып жатканын билдирди.
Европа комиссиясы дүйнө жүзүндөгү энергия жеткирүүнүн тартыштыгы 2027-жылга чейин уланышы мүмкүн деп болжолдоодо. Бул жагдай энергетикалык ресурстардын баасын жогорку деңгээлде кармап турушу ыктымал.
Акыркы жыйырма жылдын ичинде Европадагы мунайды кайра иштетүүчү заводдордун болжол менен төрттөн бири жабылгандан кийин, Европа комиссиясы иштеп жаткан европалык заводдордун өндүрүшүн көбөйтүүгө аракет кылууда.
Газ запастарынын аздыгы жана кышка байланыштуу кооптонуулар
Жакынкы Чыгыштан суюлтулган жаратылыш газын (СПГ) ташыган жүктөрдүн жеткирилишиндеги үзгүлтүктөр дүйнөлүк рыноктогу газ сунушун азайткандыктан, Европанын кышкы мезгилдеги суроо-талапты камсыздай алуу мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу тынчсыздануулар күчөдү.
Европа Биримдигинин энергетикалык жөнгө салуучу органдарынын кызматташтыгы боюнча агенттиктин маалыматына ылайык, 21-октябрга карата Европадагы газ сактоочу жайлардын толтурулуш деңгээли болжол менен 75 пайызды түзгөн. Бул ноябрдын башына чейин жетүү көздөлгөн кадимки 90 пайыздык көрсөткүчтөн төмөн. Ошол эле учурда өлкөлөргө бул максатты аткарууда көбүрөөк ийкемдүүлүк берилүүдө.
Өткөн кыштын аягында Европадагы газ сактагычтардагы запастар 28 пайызга чейин азайган. Ал эми акыркы тогуз жылдагы орточо көрсөткүч болжол менен 40 пайызды түзгөн. Мындай жагдай газ сактагычтарды кайра толтурууну кымбатыраак жана татаалыраак кылды.
Аталган агенттиктин эсебине ылайык, согуштун кесепетинен Европанын газ импорттоого кеткен чыгымдары 18 миллиарддан 33 миллиард еврого чейин (20 миллиарддан 36,7 миллиард долларга чейин) көбөйгөн.
Бул кыйынчылыктар Европадагы газга болгон суроо-талап 2022-жылдагы энергетикалык кризиске чейинки деңгээлден болжол менен 20 пайызга төмөн болуп турган учурда жаралууда. Бул жагдай газ запастарынын түгөнүү ылдамдыгын белгилүү бир деңгээлде жайлатышы мүмкүн.
Бирок газ сактагычтардагы запастарды көбүрөөк пайдалануу дагы эки көйгөйдү жаратат.
Биринчиден, сактагычтардагы газ азайган сайын алардын ичиндеги басым төмөндөйт. Натыйжада катуу суук түшкөн күндөрдө газды тез арада чыгарып алуу кыйындайт. «Кыштын кеч түшкөн суугу» деп кыштын акыркы мезгилинде катуу суук каптаган учур айтылат. Мындай учурда жылытууга болгон суроо-талап дагы эле жогору бойдон калат, бирок газ сактагычтардагы запастар буга чейин эле азайып калган болот.
Экинчиден, газ запастары мөөнөтүнөн мурда түгөнүп калса, жай мезгилинде сактагычтарды кайра толтуруу кымбатыраак жана татаалыраак болот. Мунун натыйжасында кийинки кышта да газдын баасы жогору бойдон калышы мүмкүн.
Ошондуктан Европа суук мезгилдин акыркы күндөрүндө газсыз калбашы үчүн сактагычтардан газ алуу ылдамдыгын көзөмөлдөп турушу керектиги айтылууда.
АКШнын ролунун өсүшү жана Азия менен атаандаштык
Орусиядан газ жеткирүү азайып, Жакынкы Чыгыштан газ ташыган жүктөрдүн жеткирилишинде үзгүлтүктөр пайда болгондон кийин, Европа АКШдан суюлтулган жаратылыш газын (СПГ) сатып алууга көбүрөөк таяна баштады.
ЕБ агенттигинин маалыматтарына ылайык, учурда АКШ Европага жеткирилген газдын жалпы көлөмүнүн болжол менен 30 пайызын камсыздайт. Башка маалыматтар көрсөткөндөй, Европанын суюлтулган жаратылыш газ импортунун болжол менен 57 пайызы АКШга туура келет. Бул көрсөткүч Американын Европа континентинин энергетикалык муктаждыктарын камсыздоодогу ролу күчөп жатканын көрсөтөт.
Европалык агенттик кыш мезгилинде жеткиликтүү суюлтулган жаратылыш газ жүктөрүн сатып алуу үчүн Азия өлкөлөрү менен атаандаштык күчөй турганын эскертти. Бул жагдай газдын баасынын өзгөрмөлүүлүгүн дагы арттырышы мүмкүн.
Европа Биримдиги менен Канада да газ жеткирүү булактарын диверсификациялоо, башкача айтканда, ар түрдүү булактардан камсыздоону көбөйтүү аракетин көрүүдө. Монреалда өтө турган алдыдагы жолугушуунун билдирүүсүнүн долбооруна ылайык, тараптар суюлтулган жаратылыш газын жеткирүү боюнча узак мөөнөттүү келишим түзүү маселесин талкуулап жатышат.
Европанын энергетика министрлери энергетикалык рыноктогу кыйынчылыктарды талкуулоо үчүн бүгүн, бейшемби күнү жыйынга чогулушат. Мындай кырдаалда газ менен күйүүчү майдын баасынын мындан ары да өсүшү өндүрүшкө жана имараттарды жылытууга кеткен чыгымдарды көбөйтүп, Европа континентиндеги өлкөлөрдүн экономикасында инфляциялык басымдын кайра күчөшүнө алып келиши мүмкүн деген кооптонуу бар.