Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган Бишкекте өткөн Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) саммитинде сүйлөп жатып, мамлекеттер коопсуздук, өнүгүү жана адилеттүүлүк үчүн реалдуу жоопкерчиликти албай туруп, көп полярдуу дүйнөнү калыптандыруу мүмкүн эместигин билдирди.
Түркиянын лидери транспорттук жана энергетикалык коридорлорду түзүүдө, аймактык чыр-чатактарды жөнгө салууда жана согуштан жапа чеккен элдерди коргоодо ШКУнун ролуна өзгөчө басым жасап, Израилдин Газадагы жана Ливандагы аскердик аракеттерин өзгөчө эске салды.
Урматтуу кесиптештер!
Баарынан мурда Лаосту Шанхай кызматташтык уюмунда диалог боюнча өнөктөш статусун алышы менен куттуктагым келет. Ошондой эле Кыргызстанга 2027–2028-жылдарга Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөсү болуп шайланышына байланыштуу ийгиликтерди каалайм.
Бүгүнкү жолугушуубузда көп полярдуу эл аралык системаны калыптандырууга кошкон салым жөнүндө сөз болуп жатканы абдан маанилүү деп эсептейм.
Болжол менен 3,5 миллиард адамды бириктирген жана жалпы көлөмү 35 триллион долларга жакын экономикаларды камтыган Шанхай кызматташтык уюму чейрек кылым ичинде калыптанып жаткан көп полярдуу дүйнөлүк тартиптин маанилүү элементтеринин бирине айланды.
Биз ШКУну Азия-Тынч океан аймагынан Жакынкы Чыгышка чейинки мейкиндикти тең укуктуулук принциптеринин негизинде бириктирүүгө жөндөмдүү, ошол эле учурда Бириккен Улуттар Уюмунун ишмердигин колдоп жана толуктап туруучу түзүм катары карайбыз.
Түркия үчүн ШКУ өзгөчө мааниге ээ. Анткени анын принциптери регионалдык жоопкерчилик негизги орунда турган биздин көп багыттуу тышкы саясатыбызга көп жагынан шайкеш келет.
Түркия Республикасы айланабызда болуп жаткан чыр-чатактарды, биринчи кезекте диалог жана дипломатия аркылуу жөнгө салуу үчүн жоопкерчиликти өзүнө алат.
Биз өз аймагыбызда гана эмес, бүткүл дүйнөдө тынчтык, бейпилдик жана туруктуулук үчүн иш алып барууну улантабыз.
Шанхай кызматташтык уюму тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылууда гана эмес, башка багыттарда да маанилүү роль ойной алат деп ишенем.
Үзгүлтүксүз жана коопсуз транспорттук коридорлорду өнүктүрүү, элдерибиздин бакубаттуулугун жогорулатуу жана энергетикалык коопсуздукту бекемдөө да кем эмес маанилүү.
Биздин мейкиндиктеги мамлекеттердин Батыш рынокторуна чыгуусун камсыз кылууда Түркиянын ролун өзгөчө белгилегим келет. Бул биринчи кезекте энергетикалык жана транспорттук каттамдарды диверсификациялоо, ошондой эле геосаясий тобокелдиктерди азайтуу аркылуу ишке ашырылат.
Анкара Азербайжан аркылуу өтүүчү Орто коридорду ырааттуу өнүктүрүп, аны «Бир алкак — бир жол» демилгеси менен айкалыштырууга умтулууда.
Дал ошондуктан ШКУнун алкагындагы кызматташтыкка чоң маани беребиз.
Түркия Республикасы жаңы эл аралык системанын өсүп келе жаткан күчтөрүнүн бири катары караган Шанхай кызматташтык уюму менен мамилелерин мындан ары да өнүктүрүүгө ниеттенүүдө.
Кымбаттуу достор!
Биздин адилеттүү дүйнөгө умтулуубуздун негизги максаттарынын бири — келечек муундар үчүн кыйла туруктуу, коопсуз жана бакубат шарттарды түзүү.
Климаттын өзгөрүшү, көзөмөлсүз миграция, терроризм, чек аралар аралык кылмыштуулук жана азык-түлүк коопсуздугу бүгүнкү күндө көптөгөн мамлекеттер үчүн олуттуу чакырыктарды жаратууда.
Түркия катары биз дүйнөнүн ар кайсы аймактарында климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине каршы күрөшүүгө өз салымыбызды кошууга аракет кылып жатабыз.
2026-жылдын 11–12-ноябрында Антальяда климаттык күн тартибине арналган маанилүү эл аралык жолугушууну өткөрөбүз.
Ушул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, урматтуу досторубузду бул аянтчага катышууга кубаныч менен чакыра турганыбызды белгилегим келет.
«Шанхай рухунун» негизинде иш алып барган Шанхай кызматташтык уюму чындап көп полярдуу дүйнөнү курууда маанилүү роль ойной алат деп ишенем.
Биздин жолугушууларыбыз жана бүгүн кабыл алынган чечимдер бүткүл аймакка жана жалпы келечегибизге пайда алып келет деп үмүттөнөм.
Биз тынчтык жана коопсуздук жөнүндө сөз кылганда, бүгүн уланып жаткан чыр-чатактардын эң жогорку баасын төлөп жаткан адамдарды унутууга акыбыз жок.
Биз Газаны унутпашыбыз керек. Биз Ливанды унутпашыбыз керек.
Израилдин адамгерчиликсиз чабуулдарынан жана оккупациялык режимдин аракеттеринен каза болгон он миңдеген жай тургундарды, аялдарды жана балдарды унутпашыбыз керек.
Жарандардын азап-тозогу уланып турганда, адилеттүү жана туруктуу коопсуздук системасы жөнүндө сөз кылуу жетишсиз болуп калат.
Түркия дипломатиялык чечимдерди, жамааттык жоопкерчиликти жана укук менен адилеттүүлүк күч саясатынын үстүндө турган эл аралык системаны жактоону улантат.
Ушул эле контекстте биз өнөктөштөрүбүз, анын ичинде Сауд Аравиясы жана Пакистан менен биргеликте аймактык кызматташтыкты бекемдөө жана тынчтык менен туруктуулукка салым кошо ала турган механизмдерди түзүү боюнча ишти улантып жатабыз.
Бүгүнкү жолугушууну уюштургандыгы үчүн кыргыз тарапка дагы бир жолу ыраазычылык билдирем. Кийинки сүйлөшүүлөрүбүзгө ийгилик каалайм.