Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев Бишкекте өткөн Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) саммитинде уюмду 2040-жылга чейин өнүктүрүүнүн узак мөөнөттүү моделин түзүүгө өтүүнү, өнөр жай жана транспорт тармагындагы кызматташтыкты күчөтүүнү, ШКУнун Өнүктүрүү банкын ишке киргизүүнү, ошондой эле жасалма интеллект, суу жана энергетикалык натыйжалуулук жааттарында кызматташуунун жаңы механизмдерин түзүүнү сунуштады.
Өзбекстандын лидери Ооганстанга, аймактык коопсуздукка жана экономикалык кызматташтыкты ШКУнун натыйжалуулугунун негизги практикалык көрсөткүчүнө айлантуу зарылдыгына өзгөчө көңүл бурду.
Урматтуу Садыр Нургожоевич жана делегациялардын башчылары!
Кыргыз Республикасынын президенти, урматтуу Садыр Нургожоевич Жапаровго жылуу кабыл алуусу жана саммитти мыкты уюштурганы үчүн чын жүрөктөн ыраазычылык билдирем.
Кыргызстандын боордош элин мамлекеттик эгемендүүлүктүн 35 жылдыгы менен чын дилимден куттуктайм. Кыргызстандын өнүгүүсүндөгү ишенимдүү динамиканы жана анын эл аралык аренадагы аброюнун ырааттуу бекемделип жатканын көрүп кубанып жатабыз.
Өзбекстан Республикасынын Эгемендүүлүк күнүн майрамдоо боюнча айтылган жакшы каалоолор үчүн баарыңыздарга ыраазычылык билдирем.
Урматтуу Касым-Жомарт Кемелевич Токаевди Казакстан Республикасынын Курултайынын биринчи сессиясынын ачылышына байланыштуу куттуктоолорго кошулам.
Урматтуу жыйындын катышуучулары!
Кыргызстандын Шанхай кызматташтык уюмундагы төрагалыгынын жемиштүү жыйынтыктарын жогору баалайбыз, бүгүнкү жыйындын күн тартибин жана чечимдердин долбоорлорун колдойбуз. Быйылкы саммит ШКУнун түзүлгөнүнө 25 жыл толгон мезгилге туш келип жатат.
Кесиптештеримдин бул аянтчанын зарылдыгын жана мындай форматтын натыйжалуулугун убакыт далилдеди деген баасына толук кошулам. «Шанхай рухунун» принциптерин жетекчиликке алуу менен уюм тең укуктуу диалогду камсыздап, аймактык туруктуулукка жана өлкөлөрүбүздүн туруктуу өнүгүүсүнө өбөлгө түзүп келүүдө.
Өзбекстан ШКУ түзүлгөн алгачкы күндөрдөн тартып аны ачык, блоктордон тышкаркы жана тынчтыкты жактаган кызматташтык платформасы катары бекемдөөнү ырааттуу колдоп келет.
Кызматташтыгыбыздын чордонунда ШКУнун географиялык жана стратегиялык өзөгү болгон Борбор Азия турганын өзгөчө баалайбыз.
Урматтуу кесиптештер!
Биздин жолугушуубуз геосаясий бөлүнүү, ишенимдин азайышы, чыр-чатактардын курчушу жана эл аралык укуктун алсырашынан улам татаалдашкан доордо өтүп жатат.
Жакынкы Чыгыштагы кырдаалдын өнүгүшү өзгөчө тынчсызданууну жаратууда. Биз аймакта диалогду кайра жандандырууну жана чыңалууну басаңдатууну чечкиндүү колдойбуз.
Урматтуу делегация башчылары!
Шанхай кызматташтык уюмунун алдында турган эң актуалдуу милдеттерге токтолгум келет. Бүгүнкү күндө пайда болгон көйгөйлөрдү натыйжалуу чечүү менен гана чектелбестен, Уюмду узак мөөнөттүү келечекте кандай көргүбүз келерин да так түшүнүү маанилүү.
Мамлекеттерибиздин атаандаштыкка жөндөмдүүлүгү потенциалды бириктирүүгө жана биргелешип өнүгүү үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө даярдыгыбыздан түздөн-түз көз каранды болот.
ШКУ өлкөлөрүнүн эбегейсиз адамдык, жаратылыштык, өндүрүштүк жана интеллектуалдык ресурстары биринчи кезекте элдерибиздин бакубаттуулугун жогорулатууга кызмат кылышы керек деп ишенем.
Ушуга байланыштуу «ШКУ – 2040: жалпы өнүгүү мейкиндиги» аттуу концептуалдык көз карашты иштеп чыгууну баштоону сунуштайм.
Анын негизги максаты инвестициялардын, технологиялардын жана билимдердин эркин алмашуусу камсыз болгон, ири инфраструктуралык жана өнөр жай долбоорлору ишке ашырылган, аймактардын, бизнестин жана адамдардын ортосундагы түз байланыштар кеңейтилген өз ара байланышкан жана туруктуу мейкиндикти түзүү болушу керек.
Шанхай кызматташтык уюмунун маанилүү артыкчылыгы жана натыйжалуулугунун негизги көрсөткүчү — экономикалык багыт.
Акыркы жылдары ишкердик кызматташтыгыбыздын географиясы жана багыттары туруктуу кеңейүүдө. Өзбекстанда ШКУ өлкөлөрү менен биргеликте 1,5 миңден ашуун долбоор ишке ашырылууда, өз ара соода-сатыктын жана инвестициялардын көлөмү өсүүдө.
Бул динамиканы туруктуу көп тараптуу кошумча нарк чынжырларын өнүктүрүүгө багыттоо зарыл.
Ушул максатта ШКУнун Өнөр жай кооперациясынын картасын иштеп чыгууну сунуштайбыз. Ал атайын экономикалык аймактарды, өндүрүш процесстерин, сатуу рынокторун жана логистиканы бириктирет.
Ишкерлер, инвесторлор жана мамлекеттик түзүмдөр үчүн универсалдуу санариптик терезе түзүлөт.
Жалпы принциптерди макулдашуу менен гана чектелбестен, азыртан ШКУнун Өнүктүрүү банкын иш жүзүндө ишке киргизүүгө өтүү зарыл деп эсептейбиз.
Бул институттун иши жалпы аймактык мааниге ээ, даяр инвестициялык сунуштарга таянышы керек.
Өкмөт башчыларынын кеңеши транспорт, энергетика, өнөр жай кооперациясы жана санариптик инфраструктура тармактарындагы артыкчылыктуу долбоорлордун портфелин түзүүнү баштоого тийиш.
КЭР төрагасы Си Цзиньпин мырзанын жасалма интеллект жаатындагы кызматташтык боюнча Дүйнөлүк уюм түзүү демилгесин колдойбуз. Менин оюмча, ШКУ бул жаңы технологиялык альянстын алгачкы өнөктөштөрүнүн катарында болушу керек.
Жасалма интеллектти өнүктүрүү боюнча күч-аракеттерибизди бириктирүү максатында ШКУнун Ачык көп тилдүү маалыматтар корпусун түзүү жөнүндө чечим кабыл алууну сунуштайбыз.
Мындан тышкары, келерки жылы Ташкентте ШКУнун жасалма интеллект жана жаңы санариптик чечимдер боюнча форумун өткөрүүгө даярбыз.
Климаттык чакырыктар өлкөлөрүбүздүн азык-түлүк, суу жана энергетикалык коопсуздугуна барган сайын көбүрөөк таасир этүүдө. Калыптанган кырдаал ШКУнун алкагында бири-бири менен тыгыз байланышкан бул маселелер боюнча бирдиктүү күн тартибин түзүү зарылдыгын көрсөтүүдө.
Аны алдыга жылдыруу үчүн комплекстүү программаларды, технологиялар жана алдыңкы билимдер менен алмашууну координациялай турган ШКУнун тиешелүү механизмин түзүүнү сунуштайбыз.
Бул багыттагы кадамдардын бири 2035-жылга чейин суу жана энергетикалык натыйжалуулук жаатындагы ШКУнун технологиялык кызматташтык программасын иштеп чыгуу болушу мүмкүн.
Эл аралык транспорттук коридорлордун кеңири системасын түзүүнү улантуу өтө маанилүү.
ШКУга мүчө мамлекеттердин темир жол мейкиндиктерин интеграциялоо боюнча кеңешти түзүүнү максатка ылайыктуу деп эсептейм. Анын артыкчылыктуу милдети логистикалык инфраструктураны өнүктүрүүнү координациялоо жана улуттук транспорттук системалардын үзгүлтүксүз айкалышын камсыз кылуу болушу керек.
Ооганстанда тынчтыкты жана туруктуулукту сактоо биздин аймактын коопсуздугу жана өнүгүүсү үчүн фундаменталдык мааниге ээ. Баарыбызга бакубат жана конструктивдүү аймактык процесстерге интеграцияланган коңшу өлкө керек.
ШКУнун Ооганстан менен коопсуздук жана экономикалык кызматташтыктын кеңири чөйрөсүн талкуулоо боюнча үзгүлтүксүз диалогун кайра жандандырууга убакыт келди.
Бүгүн ШКУнун Уставына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү жөнүндө протоколдун, ошондой эле Универсалдуу борбор жана Баңги заттарга каршы борбор жөнүндө жоболордун кабыл алынышы Уюмубуздун институционалдык өнүгүүсүнүн жаңы этабынын башталышын билдирет деп ишенем.
Ташкентте Коопсуздукка чакырыктарга жана коркунучтарга каршы күрөшүү боюнча Универсалдуу борбордун натыйжалуу иштеши үчүн бардык зарыл шарттарды түзө турганыбызды билдирем.
Маданий-гуманитардык кызматташтык биздин өзгөрүлбөс багытыбыз бойдон калууда.
Элдерибиздин достук байланыштарын мындан ары бекемдөөнү колдоо максатында 2028–2030-жылдарга салттуу искусствону жана материалдык эмес маданий мурастарды сактоо жана жайылтуу боюнча кызматташтык программасын даярдоону сунуштайм.
Сөзүмдүн соңунда урматтуу Шахбаз Шариф мырзаны Пакистан Ислам Республикасынын Шанхай кызматташтык уюмунда төрагалык кылуу боюнча жооптуу миссияны кабыл алышына байланыштуу айтылган куттуктоолорго кошулам.
Өзбекстан өз ара урматтоо, жакшы коңшулук жана ишеним духун бекемдөөгө мындан ары да өз салымын кошууга даяр — кеңири аймагыбыздын туруктуулугу жана гүлдөп-өнүгүшү үчүн.