Ш. Мирзиёев: туруктуу электр энергиясы болбосо, инвесторлор Өзбекстанга келбейт.
Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев Хорезм облусунда инвестициялык долбоорлорду ишке киргизүү аземинде өлкөдө экинчи атомдук электр станциясын (АЭС) курууга байланыштуу кеңири даярдык иштери жүрүп жатканын ачык билдирди.
Мирзиёев энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруу өлкөнүн инвестициялык жагымдуулугу менен түздөн-түз байланыштуу экенин айтты. Анын айтымында, инвесторлорго электр энергиясынын туруктуу камсыздалышы, ошондой эле анын алдын ала болжолдоого мүмкүн болгон баасы жана так кепилдиктер керек.
«Инвесторлор эмне үчүн бул жакка келишет? Алардын биринчи суроосу кандай? “Мен инвестициямды алып келем, электр энергиясынын баасы канча болот? Кандай кепилдиктер бар?” — дешет», — деди Мирзиёев.
Ал 2030-жылга чейинки энергетикалык стратегияны ишке ашырмайынча, электр энергиясын кепилденген түрдө камсыз кылмайынча жана анын өздүк наркын төмөндөтмөйүнчө, Өзбекстанга жаңы инвесторлорду тартуу кыйын болорун белгиледи.
Мындай шартта өлкөдө атомдук энергетика долбоорлорун өнүктүрүү уланууда. Буга чейин «Узатомдун» башчысы Азим Ахмедхаджаев экинчи ири АЭСти куруу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган эмес. Анын айтымында, баштапкы долбоордо эки чоң энергоблок каралган, бирок бөлүнгөн аянт зарыл болгон учурда алардын санын төрткө чейин көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Азырынча долбоорду кеңейтүү боюнча так пландар жок.
Ошол эле учурда ири атомдук энергоблоктордун санын төрткө чейин көбөйтүү Өзбекстандын 2040-жылга чейинки энергетикалык балансын өнүктүрүү стратегиясында каралган.
Энергетика министрлигинин пландарына ылайык, 2030-жылы өлкөнүн энергетикалык системасында алгачкы жолу 0,3 ГВт кубаттуулуктагы атомдук энергия пайда болот. 2035-жылга карата бул көрсөткүчтү 2 ГВтка, ал эми 2040-жылга карата 4 ГВтка жеткирүү пландалууда. Ошентип, орнотулган кубаттуулугу боюнча атомдук энергетика көмүрдөн алынган электр энергиясынын көлөмүнөн ашып кетиши күтүлүүдө.
Өзбекстандагы биринчи АЭС Жизак облусунун Фариш районунда, Тузкан көлүнүн жанындагы болжол менен 525 гектар аянтта курулууда. Долбоор Орусиянын «Росатом» мамлекеттик корпорациясынын катышуусу менен ишке ашырылууда.
Өзбекстан менен Орусиянын ортосунда атомдук энергетика жаатында кызматташуу жана станция куруу боюнча макулдашууга 2017-жылдын декабрында эле кол коюлган. 2024 жана 2025-жылдары тараптар келечектеги комплекстин конфигурациясын тактаган кошумча келишимдерди түзүшкөн.
Акыркы макулдашууларга ылайык, станциянын аймагында кубаттуулугу ар бири 55 МВт болгон РИТМ-200Н реакторлору менен жабдылган эки чакан энергоблок, ошондой эле ВВЭР-1000 реакторлору менен жабдылган эки ири энергоблок курулат. Комплекстин жалпы кубаттуулугу 2,1 ГВтты түзүшү керек. Энергоблокторду ишке киргизүү 2029–2035-жылдарга пландалган.
2035-жылга карата станция жылына болжол менен 15,2 миллиард кВт·саат электр энергиясын өндүрөрү күтүлүүдө. Бул Өзбекстандын учурдагы электр энергиясын керектөө көлөмүнүн болжол менен 15 пайызына барабар.
Биринчи энергоблоктун курулушуна старт 2026-жылдын 4-июнунда, Өзбекстан менен Орусиянын президенттеринин катышуусунда берилген.
Ошол эле учурда АЭС куруу долбоору өлкө калкынын арасында ар кандай пикирлерди жаратууда. Долбоорду колдогондор атомдук энергетика экономика үчүн кошумча энергетикалык кубаттуулуктарды камсыздап, технологиялык өнүгүүгө түрткү берет деп эсептешет. Ал эми сынчылар ири долбоорду ишке ашырууда мүмкүн болгон экологиялык тобокелдиктерге жана коррупция коркунучуна көңүл бурушат.
2025-жылдын декабрында Фариш районунда АЭС долбоору боюнча коомдук угуулар өткөрүлүп, алардын жыйынтыгы «Узатом» компаниясы тарабынан канааттандырарлык деп табылган.