Ооганстандын бийлиги укук коргоо күчтөрүнүн ыйгарым укуктарын кеңейтип, коомдук түрдө нааразылык билдирүү мүмкүнчүлүктөрүн толугу менен чектеди.
Ооганстанда «Талибан» кыймылынын бийлиги тарабынан кабыл алынган полиция тууралуу жаңы мыйзам — «шурта» мыйзамы күчүнө кирди. Документ өлкө аймагында ар кандай демонстрацияларды өткөрүүгө толук тыюуну мыйзамдык деңгээлде биринчи жолу бекемдейт жана ошол эле учурда коопсуздук күчтөрүнүн ыйгарым укуктарын кыйла кеңейтет.
«Фергана» басылмасы Ооганстандын Юстиция министрлигине шилтеме берүү менен билдиргендей, «шурта» жөнүндөгү мыйзамды «Талибандын» лидери Хайбатулла Ахундзада жактырып, 2026-жылдын 22-августунда расмий гезитте жарыялаган. Документ 53 беренеден турат жана анын аткарылышы Ички иштер министрлигине жүктөлгөн.
Мыйзамдагы негизги жаңылык — 50-беренедеги пункт болуп саналат. Анда Ооганстандын аймагында ар кандай демонстрацияларды өткөрүүгө түздөн-түз тыюу салынат. Мыйзамда бийлик митингдерди же коомдук акцияларды өткөрүүгө уруксат бере турган өзгөчө учурлар же шарттар каралган эмес.
Ошол эле учурда документ «Талибандын» бийлиги полициянын ордуна «шурта» деп атаган түзүмдүн ыйгарым укуктарын кеңейтет. Анын кызматкерлерине жарандардын өздүгүн аныктоого, адамдарды суракка чакырууга, шектүүлөрдү кармоого, тинтүү жүргүзүүгө жана байкоо жүргүзүүгө уруксат берилет.
Мыйзамда күч колдонуу тартиби да кеңири жөнгө салынган. Документке ылайык, коопсуздук күчтөрүнүн карамагында суу чачуучу унаалар, калкандар, союлдар, тосмолор, курал-жарактар жана жарылуучу заттар бар. 39-беренеде кызматкерлер кайсы учурларда курал колдонууга укуктуу экени белгиленген.
Жаңы мыйзам 2021-жылы «Талибан» кайрадан бийликке келгенден кийин Ооганстанда иш жүзүндө колдонулуп келген чектөөлөрдү расмий түрдө мыйзамга бекитти. Акыркы жылдары бийлик нааразылык акцияларын, айрыкча өз укуктарынын чектелишине каршы көчөгө чыккан аялдардын акцияларын бир нече жолу күч менен таркаткан.
Ооганстандагы аялдар эң аялуу топтордун бири бойдон калууда. «Талибан» экинчи жолу бийликке келгенден кийин аларга орто мектептен кийинки билим алууга тыюу салынып, көпчүлүк кесиптерде иштөөгө мүмкүнчүлүк чектелген жана коомдук жайларда жүрүм-турум боюнча катуу эрежелер киргизилген. Бул чараларга каршы аялдардын нааразылык акциялары көп учурда кармоолор жана күч колдонуп таркатуу менен коштолуп келген.
«Шурта» жөнүндөгү мыйзамдын кабыл алынышы өлкөдөгү коомдук жашоону көзөмөлдөөнү күчөтүүгө багытталган кезектеги кадам болду. Эми нааразылык акцияларына тыюу салуу жана коопсуздук күчтөрүнүн кеңейтилген ыйгарым укуктары расмий укуктук негизге ээ болуп, Ооганстандагы жарандык активдүүлүк үчүн мейкиндикти дагы да тарытат.
2022-жылдын 13-августунда Кабулда өз укуктары менен эркиндиктерин камсыз кылууну талап кылган аялдардын демонстрациясы. Сүрөт: Getty Images
Булак: Asia+