АКШнын Өкүлдөр палатасы үчүнчү жолу Иран менен согушту токтотууну колдоп добуш берип, Трамптын администрациясынын Конгресстин уруксатысыз Иранга каршы аскердик агрессияны улантуу мүмкүнчүлүктөрүн чектеген резолюцияны жактырды.
Резолюция 220 добуш менен 204кө каршы кабыл алынды. Ал Өкүлдөр палатасынын ушул жайдагы буга чейинки аракетине окшош болду. Мурунку добуш берүүдө бир нече республикачыл конгрессмен демократтарга кошулуп, Иран менен согушту токтотууну колдошкон. Резолюциялардын бири да президенттин алдына жеткен эмес. Трамп аларга дээрлик сөзсүз вето коюшу мүмкүн.
АКШнын Өкүлдөр палатасынын президент Дональд Трамптын Иран менен согушту улантуу боюнча ыйгарым укуктарын чектөө боюнча үчүнчү добуш берүүсү дээрлик жети айдан бери уланып жаткан жаңжалдын шартында өттү. Бул жаңжал АКШнын ички жана тышкы саясатындагы маанилүү маселеге айланды.
Бир жагынан, резолюция Өкүлдөр палатасынын Трамптын администрациясынын аскердик операцияларына чектөө киргизүү боюнча буга чейинки аракеттеринин кайталанышы болсо, экинчи жагынан, согушту улантууга каршылыкты бир гана партиялар аралык пикир келишпестиктер менен түшүндүрүүгө болбой турганын көрсөтөт.
Бул добуш берүүдө резолюцияны бардык демократтар жана жети республикачыл колдоду. Алардын айрымдары мындай кыймылга биринчи жолу кошулушту.
Мындай өнүгүүнүн негизги себептеринин бири — согуштун созулуп кетиши жана анын башында Трамптын администрациясы билдирген мөөнөт менен масштабдан четтеп кетиши. Демократиялык партиянын өкүлү, резолюциянын авторлорунун бири Сет Моултон дал ушул маселеге көңүл буруп, Конгрессти аскердик аракеттерди улантуу боюнча олуттуу суроолорду коюуга чакырды.
Юридикалык жактан алганда, негизги талаш президенттин аскердик ыйгарым укуктарына жана Конгресстин ролуна байланыштуу. АКШнын Конституциясы согуш жарыялоо укугун Конгресске берет, ал эми Аскердик ыйгарым укуктар жөнүндө мыйзам президенттин Конгресстин уруксатысыз аскердик күчтү узак убакыт колдонушун чектөөгө багытталган.
Ошондуктан жакындагы добуш берүүнү президенттин башкы командачы катары ыйгарым укуктары менен Конгресстин согуш жөнүндө чечим кабыл алуудагы жоопкерчилигинин ортосундагы чектерди кайра аныктоого багытталган мыйзам чыгаруучулардын аракеттеринин бир бөлүгү катары кароого болот.
Иранга каршы согуштун экономикалык чыгымдары
Дагы бир маанилүү фактор — Иранга каршы согуштун экономикалык чыгымдары.
Associated Press агенттигинин маалыматына ылайык, Конгресстин Бюджеттик башкармалыгы согуштун 1-августка карата чыгымын 38 миллиард доллардан ашты деп баалаган. Ал эми операцияларды улантуу айына болжол менен 2–3 миллиард долларга түшөт.
Ошол эле учурда энергетикалык ресурстардын жана бензиндин баасынын өсүшү америкалык үй-бүлөлөргө түздөн-түз таасирин тийгизди.
Ошондуктан көптөгөн мыйзам чыгаруучулар үчүн Иран менен согуш тышкы саясат маселеси гана болбостон, жашоо наркы, мамлекеттик бюджет, инфляция жана шайлоочулардын канааттануусу менен байланышкан маселеге айланды.
Бул жерде жакындап калган аралык шайлоолор да маанилүү роль ойнойт. Шайлоо 2026-жылдын 3-ноябрында өтөт. Анда Өкүлдөр палатасындагы бардык орундар жана Сенаттагы орундардын болжол менен үчтөн бири кайра шайланат.
Мындай шартта күйүүчү майдын баасы өсүп жаткан, аскердик жоготуулардан же согуштун чыгымдарынан кооптонгон шайлоо округдарынын өкүлдөрүнө операцияларды улантуу боюнча өз позициясын түшүндүрүүгө болгон басым күчөйт.
Жакындагы билдирүүлөрдө ошондой эле атаандаштык күчтүү шайлоо округдарындагы айрым республикачылардын позициясын өзгөртүп, так стратегия иштеп чыгуу жана операцияларды улантуу үчүн Конгресстин уруксатын алуу зарылдыгын баса белгилегени айтылууда.
Бирок бул добуш берүүнүн түздөн-түз натыйжасы согуштун аякташы болбойт.
Өкүлдөр палатасынын буга чейинки резолюциялары президенттин алдына жеткен эмес. Эгер алар кабыл алынганда, Трамп аларга, баалоолор боюнча, вето коюшу мүмкүн эле.
Мындан тышкары, Сенаттагы тажрыйба да ушундай резолюциянын кабыл алынышы өкмөттүн ишмердүүлүгүн иш жүзүндө чектөөгө сөзсүз алып келбей турганын көрсөттү. Сенатор-республикачылар буга окшош резолюция кабыл алынгандан кийин Трамптын басымы алдында артка чегинишкен.
Ошого карабастан, акыркы добуш берүүнүн саясий маанисин баалабай коюуга болбойт.
Бир нече айдан кийин кайрадан добуш берүүнүн өткөрүлүшү Иран менен согуш маселеси Конгрессте туруктуу талкууга айланганын жана бул боюнча пикир келишпестиктер салттуу партиялык бөлүнүүдөн ашып баратканын көрсөтөт.
Бир катар республикачылардын, саны чектелүү болсо да, демократтарга кошулганы айрым өкүлдөр согуш операцияларын улантуу үчүн өкмөттөн көбүрөөк отчеттуулукту жана тиешелүү укуктук негизди талап кылуу зарыл деп эсептей турганын көрсөтөт.
Ушул өңүттөн алганда, үчүнчү добуш берүүнүн эң маанилүү натыйжасы согуштун дароо токтотулушу эмес, Ак үйгө карата институционалдык жана саясий басымдын күчөшү болушу мүмкүн.
Жалпысынан, Өкүлдөр палатасындагы жаңы добуш берүү бир нече фактордун айкалышын чагылдырат: согуштун созулушу, каржылык жана энергетикалык чыгымдардын өсүшү, Конгресстин ачык уруксатысыз операцияларды улантууга байланыштуу кооптонуулар жана жакындап калган аралык шайлоолор.
Бул добуш берүүнүн өзү Трамптын аскердик ыйгарым укуктарын токтотпогону менен, Иран менен согушту улантуу АКШнын саясий чөйрөсүндө өсүп жаткан каршылыкка жана президенттик бийликтин чектери боюнча олуттуу талаш-тартыштарга туш болуп жатканын көрсөтөт.
Анын узак мөөнөттүү кесепеттеринин бири Конгресстин согуш жөнүндө чечим кабыл алуудагы ролу боюнча талаштын күчөшү жана 2026-жылдын ноябрындагы шайлоолор алдында Иран менен согуштун саясий атаандаштыктын негизги маселелеринин бирине айланышы болушу мүмкүн.