Иран президенти Масуд Пезешкиан БУУнун Башкы Ассамблеясынын 81-сессиясында сүйлөгөн сөзүндө АКШ менен Израилдин Иранга жасаган чабуулдарын кескин сынга алып, өлкөсү терроризмдин курмандыгы болгонун билдирди. Ал Иран өзүн коргоо укугунан баш тартпай турганын белгилеп, ошол эле учурда Тегеран диалогго жана дипломатиялык сүйлөшүүлөргө даяр экенин айтты.
Төмөндө Масуд Пезешкиандын сөзүн толук келтиребиз:
Урматтуу төрага, урматтуу Башкы катчы, урматтуу мырзалар жана айымдар!
Мен кечээ сиздердин алдыңыздарда сүйлөшүм керек болгон сөздү даярдагам. Америка Кошмо Штаттарынын президенти бизди террорчулар деп атады. Бирок биз өзүбүз терроризмдин курмандыгы болдук. Мен биздин урматтуу Жогорку лидерибиз эч кандай мыйзамдуу себепсиз, эч кандай укуктук негизсиз өлтүрүлгөн өлкөнүн өкүлүмүн. Мен чынын айтканда, мектептер бомбаланган өлкөнүн өкүлүмүн.
Бул балдарды көрүп турасыздарбы? Бул балдар Америка Кошмо Штаттары жана Израиль колдонгон куралдардан атылган бомбалардан каза болушту. Бул балдар күнөөсүз болчу, алар эч кандай кылмыш жасаган эмес.
Ламерд — Ирандагы чакан провинциялык шаар. Ал жерде балдар спорт менен машыккан спорт залы бар болчу. АКШ бөлүнүүчү дүрмөттөрү бар куралды колдонуп, ошол спорт залга сокку урду.
Алар биздин окумуштууларыбызды, эркектерибизди, аялдарыбызды жана балдарыбызды шейит кылып, ырайымсыздык менен өлтүрүштү. Чындыгында эч кандай кылмыш жасабаган, эч кандай күнөөсү жок бейкүнөө балдарды өлтүрүштү. Ал эми өзү террорчу болгон, террорчуларды окуткан жана коргогон адамдар бизди террорчу деп атап жатышат. Биз өзүбүздү гана коргодук. Биз террорчу эмеспиз.
Биздин бейкүнөө элибиз өлкөбүзгө таңууланган коркок чабуулдардын жана агрессиянын бутасына айланды. Биз болсо болгон күчүбүз менен өзүбүздү коргодук. Америка менен Израиль бизге эң жаңы технологиялар жана курал-жарак системалары менен чабуул жасашты, бирок биздин эл туруштук берди. Ооба, алар бизге сокку урушту, бирок биз тизе бүккөн жокпуз. Башыбызды ийген жокпуз. Биз жооп кайтардык, бирок жайкын калкка сокку урган жокпуз.
Алар чектеш аймактарга кирип, биздин университеттерди, медициналык борборлорду, мектептерди, ооруканаларды жана инфраструктурабызды бутага алышты. Мунун баары эл аралык укукту бузуу менен жасалды. Мен президенттик кызматка киришкенде, алар Исмаил Ханияны Иранда өлтүрүштү. Бул менин инаугурациям болгон күнү болду. Израиль чыныгы террорчу сыяктуу каалаган кварталга, каалаган шаарга жана каалаган провинцияга сокку уруп, өлтүрүүлөрдү жүргүзүп жатат.
Газада 80 миңден ашуун бейкүнөө жайкын тургун ырайымсыздык менен өлтүрүлдү. Жүз миңдеген адам мажбурлап жер которууга дуушар болду. Алар өздөрүнүн карамагындагы технологияларды колдонуп, геноцид жүргүзүп жатышат. Андан кийин башкаларды террорчу деп атап жатышат. Биз туруксуздуктун булагыбызбы? Биз көз карандысыз жашоого гана умтулуп жатабыз. Анан бизди туруксуздуктун күнөөкөрү деп аташабы? Ал эми терроризм менен алектенип, кылмыш жасап жаткандар — демек, тынчтыктын жана туруктуулуктун коргоочуларыбы?
Алар эл аралык укуктун бир да нормасын сакташпайт. Биз мына ушундай кырдаалга туш болуп жатабыз. Биз эч нерсе сурабайбыз. Биз өзүбүздүн жообубузду эбак таптык. Бизге күч керек, анткени азыркы дүйнөдө өзүн коргой албаган эл тебелендиде калат. Биз күчтүү адамдар үстөмдүк кылган дүйнөдө жашап жатабыз. Алар адамгерчилик, адилеттүүлүк, чынчылдык жана демократия жөнүндө ойлонуунун ордуна туруксуздуктун жана кыйроолордун колдоочулары жана жаратуучулары болуп жатышат.
Кимдир бирөөнүн беделин түшүрүүнү каалашса, ага террорчу деген жарлык тагышат. Эки жүз жылдан бери — акыркы эки кылым ичинде — Иран бир дагы өлкөгө же аймакка кол салган эмес, бирок биз ар дайым өзүбүздү бекем коргоп келгенбиз. Эми бизди аймактагы туруксуздуктун булагы деп айыптап жатышат? Бизди террористтер деп атайбы?
Мунун баары биз өзүбүз тандаган жолду — өзүбүздү коргоо үчүн күчкө ээ болууну талап кылган жолду — тандашыбызга алып келди. Биз кол салуу же агрессиялык аракеттерди жасоо үчүн күчкө умтулбайбыз. Биз энергияны өнүгүү үчүн издеп жатабыз, коомдорду курал менен коркутуу үчүн эмес. Биз коопсуздук үчүн кызматташууну жана өз ара аракеттенүүнү каалайбыз.
Акыркы жети айдын ичинде Иран эли күн сайын кечинде өз жерин, мекенин колдоо үчүн көчөлөргө чыгып жатты. Алар Израиль менен Америка куралдандырып, окутуп жана жабдыган адамдардын өлкөбүздөгү коопсуздукту бузушуна жол бербөө үчүн чыгышты. Жети ай бою алар күнү-түнү көчөлөрдө болушту. Алар — биздин күчүбүздүн булагы жана таянычыбыз. Дал ошондуктан биз бекем турабыз. Иран коркунучтардан алыс болуу жана өзүнүн келечегин коргоо үчүн күчтүү болушу керек. Биз өз күчүбүздү гегемония үчүн колдонгубуз келбейт жана коопсуздугубузду башка мамлекеттердин алсыздыгынын эсебинен түзбөйбүз.
Ирандын коргонуусуна келсек, биздин коргонуу системаларыбыз Ирандын шаарларын бомбалоо жоопсуз калат деп эч ким ойлобошу үчүн түзүлгөн. Биздеги аскердик күч дал ушул коргонуу үчүн керек. Бирок биз ачык айтабыз: өлкөбүздү коргоо үчүн бизге эч кимдин уруксаты же макулдугу керек эмес.
Биз энергияны өнүгүү үчүн издейбиз. Көп жылдар бою биздин центрифугаларыбызга ар кандай жарлыктар тагылып, эл аралык санкциялар киргизилип, өзөктүк технологияларыбызга байланыштуу башка шылтоолор ойлоп табылып келген. Бирок биздин өлкө үчүн тынчтык максатындагы өзөктүк технологиялар өнүгүүнүн ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Оорулууларыбыз үчүн — бул дары-дармек жана дарылоо. Айыл чарба тармагы үчүн — азык-түлүк коопсуздугу. Өнөр жай үчүн — өнүгүү, прогресс жана электр энергиясы менен камсыз кылуу.
Иран өзөктүк технологиялар бир нече гана өлкөнүн, бир ууч мамлекеттердин гана карамагында болушун кабыл албайт. Биз башыбызды ийбейбиз жана мыйзамдуу түрдө бизге таандык болгон укуктан баш тартпайбыз. Биз ачык айтабыз: өзөктүк куралга жол жок, бирок тынчтык максатындагы өзөктүк технологияларга да эч кандай чектөө болбошу керек. Биздин тынчтык согуш талаасында басып алынбайт. Бирок алар Иран элинин жана мамлекетинин коопсуздугун камсыз кылышы керек.
Биз коопсуздук үчүн кызматташууга умтулабыз. Биз согуш чек араны тааныбаган аймакта жашайбыз. Бир жерде болгон кризис сөзсүз түрдө коңшу мамлекеттерге да жайылат. Ошондуктан Иран коңшуларын коопсуздук жаатындагы атаандаштары катары көрбөйт. Биз коңшуларыбыздын күчтүү болушун каалайбыз.
Ормуз кысыгынын сууларына келсек, айрымдар бул суу жолуна эркин кирип, андан пайда көрүп, ошол эле учурда аны бизге каршы агрессия жүргүзүү, коопсуздугубузга коркунуч жаратуу жана өз сууларыбызга жетүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыратуу үчүн пайдаланышына жол бере албайбыз. Алар бизди өзүбүздүн кысыгыбызга кирүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыратып жатышат, ошол эле учурда ракеталарды жана өлүмгө алып келүүчү аскердик технологияларды жеткирүүнү улантып, анын айланасындагы бардык аймактарда туруксуздукту жаратышууда. Биз буга көнбөйбүз. Согуштун кеңейиши коопсуздукка алып келбейт. Деңиздеги коопсуздукту камсыз кылуу үчүн жээктеги мамлекеттердин арасында башаламандык жаратууга болбойт.
Палестинага келсек, Палестина эл аралык коомчулуктун абийириндеги ачык жара бойдон калууда, ал эми Газа жай тургундардын азап-тозогун алдын алууга багытталган эл аралык механизмдердин ийгиликсиздигинин символу болуп калды. Ондогон жылдар бою резолюциялар кабыл алынды, бирок оккупация жана зомбулук уланып келет. Палестинаны көз жаздымда калтырып, тынчтык жөнүндө сөз кыла албайбыз.
Батыш Азияда Палестина үчүн адилеттүүлүк калыбына келтирилмейинче туруктуу тынчтык мүмкүн эмес. Дүйнөдө оккупация, агрессия жана адилетсиздик бар болуп турганда каршылык көрсөтүү да улана берет. Эгер ал бир формада басылып калса, башка формада, балким андан да күчтүү болуп кайра жаралат. Газа ырайымсыз өлтүрүүлөргө жана масштабдуу кыйроолорго карабастан, адамдардын каршылык көрсөтүүгө болгон ишенимин дагы да бекемдеди. Каршылыкты бомбалар жана блокада менен жок кылуу мүмкүн эмес.
Адамдын табияты ушундай. Эгер адамды өз жеринен кууп чыгышса, ал каршылык көрсөтөт. Эгер адамдардын үйлөрү бомбаланып, агрессияга жана чабуулдарга дуушар болсо, алар каршылык көрсөтүшөт. Алардын дагы кандай тандоосу бар? Кордукка баш ийишсинби? Үйлөрүнөн, жерлеринен куулуп чыгып, бул коркунучтарга жана кооптуу кырдаалдарга унчукпай чыдап отурушсунбу? Алар өздөрүн коргогондо террорчу деп аталабы? Тилекке каршы, бул риторика биз бүгүн кандай дүйнөдө жашап жатканыбызды ачык көрсөтүп турат.
Аймактагы көйгөйлөр аймактын өзүндө, ошол аймактагы мамлекеттердин күчү менен чечилиши керек. Алар тышкы агрессорлордун колунда оюнчукка айланбашы керек. Чет мамлекет менен болгон эч кандай мамиле коңшу мамлекеттерге коркунуч келтирүүнүн куралына айланбашы керек.
Эми өлкөбүзгө каршы агрессияны пландаштырууга жана ишке ашырууга жооптуу болгондорго бир нече сөз айткым келет: биздин эл силердин өлүмгө алып келген агрессияңардын кесепеттерин өз тажрыйбасында башынан өткөрдү. Силер Ирандын күчүн жана бекемдигин сынадыңар жана Иранды багынууга мажбурлоо мүмкүн эмес экенин түшүндүңөр. Иран эч качан, бир да жолу агрессор болгон эмес, эч качан согуш баштаган эмес жана ар дайым сүйлөшүү үстөлүнө берилгендигин көрсөтүп келген.
Алар бизге согушту таңуулашты. Бирок биз согушууга, эгер ал коргонуу мүнөзүндө болсо, согуштан коркпой турганыбызды буга чейин эле далилдегенбиз. Биз сүйүктүү Ираныбызды, мекенибизди акыркы демибизге чейин коргойбуз.
Айымдар жана мырзалар!
Бул сессиянын негизги темасы — өз ара ишеним. Ага жөн гана сөздөр менен жетишүү мүмкүн эмес. Ал кош стандарттардан баш тартууну талап кылат. Атомдук жана өзөктүк бомбалар Израиль режиминин колунда, бирок инспекторлорду Иранга жөнөтүүнү талап кылышат. Израиль Газада 70 миңден ашуун бейкүнөө адамды ырайымсыздык менен өлтүрдү, ал эми Иран сүйлөшүүлөр жүрүп жаткан учурда бомбаланды.
Израилде бомбалар жана массалык кыргын салуучу куралдар бар, ал Ядролук куралды таратпоо жөнүндө келишимге катышпайт жана өзүнүн бүткүл тарыхында бир да жолу объектилерин инспекциялоого уруксат берген эмес. Ошол эле учурда ага аймактагы каалаган борборду өз каалоосу боюнча бомбалай алышы үчүн керектүү нерселердин баары берилүүдө.
Мен дагы бир жолу кайталайм: өзөктүк курал Израилде, ал эми инспекторлор Иранда. Израиль өлтүрөт, ал эми санкцияга Иран кабылат. Бул — чыныгы трагедия. Алар өлтүрүшөт, ал эми санкциялар жана жазалар бизге колдонулат. Бул санкциялардын бутасына оорулуулар, бейкүнөө адамдар, жакырлар жана коомубуздун эң корголбогон катмарлары айланууда.
Америка Кошмо Штаттары бардык өлкөлөргө карата дал ушундай кылууга умтулууда: өзүнүн мыйзамсыз максаттарына жетүү үчүн бүтүндөй бир мамлекеттин калкын курмандыкка чалуу. Эгер биз чыныгы тынчтыкка жана туруктуулукка умтулсак, баарына бирдей стандарттарды колдонушубуз керек.
Иран өзүнө өзгөчө мамиле жасалышын каалабайт. Биз тең укуктарды талап кылабыз. Жана бул менен байланышкан жоопкерчиликти мойнубузга алабыз. Бирок Иран өзүнүн даңктуу тарыхында төмөнкү сабакты өздөштүрдү: Күчсүз дүйнө кооптуу. Бирок согуштун жана диктаттын тилин гана түшүнгөн дүйнө эч качан коопсуз болбойт. Биз артыкчылыктуу чакан топтун кызыкчылыгына гана кызмат кылган күн тартибин таңуулоого аракет кылганда, башаламандыкка баткан дүйнөгө туш болобуз. Мындай дүйнө баарыбыз үчүн алда канча кооптуу болуп калат.
Биз XXI кылымда күчтүүлөр гана башкарган доорго, өзүнөн алсыздарга үстөмдүк кылган державалардын дооруна кайтып келишине жол бербешибиз керек. Аскердик күч легитимдүүлүктүн ордун баскан, терроризм саясат менен сүйлөшүүлөрдүн ордун ээлеген, ал эми согуш диалог менен дипломатиянын ордуна келген дүйнөнү курбашыбыз керек.
Иран дүйнөгө колун сунат. Биз дүйнөнү алсыздыктан эмес, өзүбүздүн күчүбүзгө жана бекемдигибизге болгон терең ишенимден улам кызматташууга жана өз ара аракеттенүүгө чакырабыз. Бул аймакта эч ким коопсуздукту жалгыз камсыз кыла албайт деген терең ишенимден улам чакырабыз. Же биз коопсуздукту чогуу курабыз, же туруксуздуктун шартында чогуу жашоого туура келет. Биз коопсуздук, чынчылдык, адилеттүүлүк жана адамдык кадыр-барк бардык адамдардын, бүткүл адамзаттын ажырагыс укуктарына айланган келечек жөнүндө ойлонгубуз келет.
Эч бир эл четке сүрүлбөгөн, эч бир үн бийликтин башаламандыгында жоголбогон жана эч бир держава кайсы бир элдин келечегин анын ордуна аныктоого укугу жок болгон келечек жөнүндө сөз кылгыбыз келет. Эгер биз чындап эле эл аралык укукка жана нормаларга негизделген тартипке умтулсак, ал адилеттүүлүккө, жалпы эркке жана адамдык кадыр-барктын жогору коюлушуна негизделиши керек. Анткени бардыгын камтыбаган тынчтык — тынчтык эмес. Ал эми баарына жайылбаган чынчылдык жана адилеттүүлүк мындай деп аталууга татыктуу эмес.
Бирок АКШ президентинин кечээ айткан сөздөрүнө кайрылсак, эл аралык укукту, диалогду, дипломатияны жана адамзаттын негизги нормаларын түшүнгөндөр үчүн биздин өлкө тууралуу айтылгандардын баары Бириккен Улуттар Уюмунун маңызына, Уставына жана рухуна карама-каршы экени айдан ачык. Ал Иран элинин санкциялардын, күчөп жаткан басымдын жана мазактоолордун алдында каршылыгы дагы да өсө турганын билиши керек. Биз эч качан башыбызды ийбейбиз жана тизе бүкпөйбүз.
Трамп жана бизди коркутууга аракет кылгандардын баары Иран тууралуу негизги нерсени түшүнүшү керек: Биз диалогго, дипломатияга жана сүйлөшүүлөргө даярбыз, бирок күч колдонуу тилин кабыл албайбыз!