Сауд Арабиясы АКШ жана Израиль менен координацияда Ливандагы “Хезболла” кыймылына болуп көрбөгөндөй басым жасап, “куралсыздандыруу” планы жана логистикалык байланыштарды үзүү аркылуу бул күчтү ооздуктоого аракет кылууда. Ушул эле мезгилде Йемендеги “Ансар Аллах” (хуситтер) Кызыл деңиздеги фронтту күчөттү. Мындан мурда, 2024-жылы “Ансар Аллахтын” лидери Абдулмалик аль-Хуси Израиль менен согушту токтотууну Ливандагы согуштун аякташы менен байланыштырган болчу. Эми “Хезболла” менен “Ансар Аллахтын” өз ара байланыштары жаңы чыңалууга кандай таасир берет деген негизги суроо жаралат.
“Ансар Аллах” менен “Хезболланын” мамилесинин өзгөчөлүгү
“Ансар Аллах” менен “Хезболланын” мамилесинин тамыры 2000-жылдардын ортосуна барып такалат. 2024-жылы шейит болгон “Хезболланын” башкы катчысы Хасан Насралла бул кызматташтыктын туруктуу негизин түзүп, кийин ал башка шарттарда да колдонууга боло турган үлгүгө айланган. 2025-жылы шейит болгон кыймылдын дагы бир жогорку даражалуу аскерий өкүлү Хайсам ат-Табатабаи (Абу Али) көп жылдар бою “Ансар Аллах” менен болгон мамилелерди жетектеп, Йеменге бир нече жолу барып, бул күчтүн чыныгы муктаждыктарын жакшы билген.
Бул мамиле буйрук берүү–баш ийүү принцибине негизделген эмес. Тескерисинче, эки тараптын кызматташтыгы “Йемендеги ички шарттарды урматтоо жана чечим кабыл алууну йемендик күчтөрдүн өзүнө берүү” принцибине таянат. Башкача айтканда, бул “буйрук берүү” эмес, “тажрыйба бөлүшүү, кеңеш берүү жана колдоо көрсөтүү” негизиндеги мамиле.
“Ансар Аллах” менен “Хезболланын” аскердик байланышы саясий өнөктөштүктөн да ашып, көп баскычтуу операциялык, окуу-үйрөтүү жана техникалык кызматташтыкка айланган. Мунун эң маанилүү далили катары “Хезболланын” башкы катчысы Наим Касемдин маркум Хайсам ат-Табатабаини эскерүүсүнө арналган иш-чарада айткан сөздөрү келтирилет.
Ал Табатабаи 9 жыл бою, тактап айтканда 2015–2024-жылдары Йеменде болуп, “Ансар Аллах” күчтөрүн “окутуу, даярдоо жана алардын мүмкүнчүлүктөрүн калыптандыруу” үчүн жооптуу болгонун ачыкка чыгарган. Табатабаи буга чейин “Радван күчтөрүнүн” командири жана “Хезболланын” Сириядагы операцияларына жооптуу адам болгон.
Мындай деңгээлдеги командирдин 9 жыл бою Йеменде болушу бул байланыш убактылуу кеңеш берүү миссиясы эмес, “Ансар Аллахтын” аскердик мүмкүнчүлүктөрүн калыптандырууга багытталган стратегиялык долбоор болгонун көрсөтөт.
“Аль-Ахбар” гезити да “Ансар Аллахка” жакын булактарга таянып, Сана, “Хезболла” жана “Каршылык көрсөтүү огуна” кирген топтордун ортосундагы саясий, аскердик жана операциялык координация эч качан токтобогонун жана эң жогорку деңгээлде экенин белгилеген.
Бул булактар Сана Ливанга кол салууга жана “Хезболланын” жалгыз согушушуна жол бербей турганын билдиришкен. Бириккен Улуттар Уюмунун отчетунда да “Ансар Аллах” көзөмөлдөгөн аймактарда “Хезболланын” кеңешчилери бар экени жана ракета жана учкучсуз учактар боюнча программаларга техникалык колдоо көрсөтүп жатканы айтылат.
Майдандагы механизм: туннелдерден жана жашыруун аракеттерден ракета менен чалгындоого чейин
Йемендин Мариб провинциясындагы жана түштүктөгү кагылышуулардын тажрыйбасы, уруулук тармак, ракеталык жана учкучсуз учуучу аппараттарды чыгаруу өнөр жайы, туннелдер жана тыңшоо системасынын баары “Хезболланын” тажрыйбасына окшош үлгүнүн пайда болушуна алып келди.
“Хезболланын” маркум жогорку даражалуу аскерий өкүлү Хайсам ат-Табатабаи көп жылдар бою “Ансар Аллах” менен болгон мамилени жетектеп, бул күчтүн реалдуу муктаждыктарын жакшы билгендей эле, аталган инфраструктура “Ансар Аллахка” “Каршылык көрсөтүү огунун” алкагында “Хезболланын” тажрыйбасын өздөштүрүүгө жана аны Йемендин аймагында кайрадан түзүүгө мүмкүнчүлүк берди.
Көп деңгээлдүү чалгындоо жана жашыруу мүмкүнчүлүктөрү – “Хезболла” Ливандын түштүгүндө колдонгон ыкма. “Ансар Аллах” болсо аны душмандын чалгындоосуна жана абадан жасалган соккуларына каршы туруу үчүн Йемендин шарттарына ылайыкташтырды.
Йемен фронтун күчөтүүнүн стратегиялык логикасы: Ливандагы Сауд Арабиясынын басымын ооздуктоо
Акыркы жылдары Сауд Арабиясынын Ливандагы “Хезболлага” жасаган басымы күчөдү. Эр-Рияд “куралдын монополиясы” идеясын алдыга жылдырып, Ливандын экономикалык мамилелерин кайра жандандырууну жана экономиканы ачуу аракеттерин “Хезболланы” куралсыздандыруу талабы менен байланыштырды.
Ошондой эле Сауд Арабиясы АКШ жана Израиль менен координацияда Сирия аркылуу өтүүчү “Хезболланын” кургактыктагы логистикалык жолдорун үзүүгө жана ага байланыштуу каттамдарды чектөөгө аракет кылууда. Ушул шартта Израиль да чабуулдарын күчөттү.
“Ансар Аллахтын” жообунун стратегиялык логикасы бар. Бул күчтүн өкүлү “убакыт бөлүнүү доорун аяктаганын” жана “бир аймакка жасалган агрессия ошол аймак менен гана чектелип калбай турганын” ачык айтты. Ал ошондой эле “чоң өзгөрүүгө” даяр экенин билдирип, “Хезболладан” согушка кирүү өтүнүчүн гана күтүп турганын айтты.
“Ансар Аллахка” жакын булактар да “Сана Ливандын жалгыз бутага айланышына жол бербейт” деп билдиришкен.
Жыйынтык
“Хуситтердин “Хезболланы” “колдоосу” негизинен стратегиялык тең салмак түзүүгө багытталган аракет болуп саналат: Кызыл деңизде аскердик басым жаратуу аркылуу Сауд Арабиясын “Ливандагы “Хезболланы” куралсыздандыруу” менен “мунай экспортунун коопсуздугунун” ортосунда тандоо жасоого мажбурлоо.
Бул механизмдин институционалдык негизи – “Хезболла” менен “Ансар Аллахтын” жыйырма жылга жакын убакыттан бери уланып келген аскердик кызматташтыгы, өз ара ишеним жана топтолгон операциялык тажрыйба.
Ал эми бул механизмдин натыйжалуулугу “Ансар Аллахтын” өзгөчө позициясынан келип чыгат. Хуситтер аймакты көзөмөлдөгөн, мамлекеттик түзүмдөргө, туннелдер тармагына жана маалыматтык-чалгындоо системасына ээ болгон жана маанилүү суу жолун көзөмөлдөгөн күч катары мүнөздөлөт.
Сауд Арабиясы үчүн мунун мааниси – Ливандагы басымдын ар бир бирдиги Кызыл деңиздеги деңиз каттамдарынын коопсуздугу боюнча өзүнчө оюнда ушундай эле деңгээлдеги чыгымга алып келиши мүмкүн.
Автор: Мохаммад-Али Хассанния – Жакынкы Чыгыш маселелери боюнча изилдөөчү жана талдоочу, ошондой эле Ливан боюнча адис