АКШнын Иранга каршы аскердик агрессиясы Вашингтон үчүн эми тышкы саясаттын гана маселеси болбой калды. Ал бензиндин баасына, жашоо наркына, Конгресстин ыйгарым укуктарына жана АКШдагы аралык шайлоолордун саясий маанайына таасир эткен ички саясий көйгөйгө айланды.
Foreign Policy журналы белгилегендей, буга чейин бир нече ай бою согуш аскердик максаттар, Ирандын өзөктүк программасы, ооздуктоо саясаты жана сүйлөшүүлөрдүн алкагында талкууланып келген. Бирок 3-ноябрдагы шайлоо жакындаган сайын бул тема АКШдагы ички саясий тирештин борборуна жылууда. Шайлоонун өзү да бул согуштун саясий жана дипломатиялык чөйрөсүнүн бир бөлүгүнө айланды.
Бул өзгөрүүнүн мааниси аралык шайлоолордун өзгөчөлүгү менен түшүндүрүлөт. 3-ноябрда Өкүлдөр палатасындагы бардык 435 орун жана Сенаттагы орундардын болжол менен үчтөн бири үчүн шайлоо өтөт. Шайлоонун жыйынтыгы Конгресс Трамптын президенттик мөөнөтүнүн акыркы эки жылында администрациянын аракеттерине канчалык деңгээлде каршы чыга аларын, аларды каржылай же иликтей аларын жана мамлекеттик саясаттын калыптанышына кандай таасир этерин аныктайт.
Ошентип, АКШнын Иранга жасаган аскердик соккусу добуш берүүнүн жыйынтыгы чыга электе эле шайлоо өнөктүгүнүн темасына айланды.
Америкалык шайлоочу үчүн согуш анын кесепеттери күнүмдүк жашоодо сезиле баштаганда ички саясий маселеге айланат. Батыш Азиядан энергия ресурстарын жеткирүүдөгү үзгүлтүктөр бензиндин баасынын өсүшүнө жана товарларды ташуунун кымбатташына алып келди.
Associated Press агенттиги менен KFF уюму биргелешип жүргүзгөн сурамжылоого айыл жерлеринде жашаган 2000ден ашуун катталган шайлоочу катышкан. Респонденттердин 42% талапкерлер Иран менен болгон жаңжалга көңүл бурушу зарыл деп эсептеген. Айыл жерлеринде жашаган демократтардын арасында бул көрсөткүч 57%га жеткен.
Ошол эле учурда жашоо наркы дагы эле артыкчылыктуу маселе бойдон калууда: сурамжылоого катышкандардын 69% талапкерлер үчүн бул көйгөй менен алектенүү өтө маанилүү экенин билдирген.
Америкалык шайлоочулар Иран менен болгон сүйлөшүүлөрдүн бардык майда-чүйдөсүнө чейин түшүнүшү шарт эмес. Бензиндин же жүк ташуунун баасынын өсүшү миңдеген чакырым алыста болуп жаткан жаңжалды ички шайлоо өнөктүгүнүн темасына айландырууга жетиштүү.
Конгресс да бул маселеден четте кала албайт. 24-сентябрда АКШ Сенаты согуш жүргүзүү боюнча ыйгарым укуктарга байланыштуу резолюцияны четке какты. Анда америкалык аскерлерди Иран менен болгон жаңжалдан чыгаруу каралган. Резолюцияны 49 сенатор колдосо, 50 сенатор каршы добуш берген.
Демократтарга төрт республикачыл сенатордун кошулганы Иран маселесиндеги жаңжал президенттин ыйгарым укуктарынын чеги жана Конгресстин ролу тууралуу маселеге барган сайын көбүрөөк айланып баратканын көрсөттү.
Ошол эле учурда Трамп мүмкүн болгон келишимдин мөөнөтүн шайлоо менен байланыштырып, бул өз ара байланышты дагы даана көрсөттү. 22-сентябрда БУУнун Башкы Ассамблеясында сүйлөп жатып, ал Иран менен ноябрдагы шайлоодон кийин келишим түзүлөт деп күтөрүн билдирди.
Reuters агенттигинин Тегеран менен Вашингтондун ортосунда Ормуз кысыгындагы кырдаалды жана экономикалык басымды азайтуу маселелерин камтыган этап-этабы менен түзүлүшү мүмкүн болгон келишим тууралуу маалыматы да дипломатиялык мөөнөттөр менен шайлоо календары мурда болуп көрбөгөндөй жакындашканын көрсөттү.
Албетте, бул окуялардын өзү эле Вашингтон ички саясий себептерден улам сүйлөшүүлөрдү создуктуруп жатат дегенди далилдебейт. Тынчтык максатындагы өзөктүк программа, санкциялар, Ормуз кысыгындагы кырдаал жана мүмкүн болуучу келишимдин шарттары боюнча реалдуу пикир келишпестиктер дагы деле бар.
Бирок АКШ президенти келишимдин мөөнөтүн шайлоо менен ачык байланыштырганда, шайлоо дипломатия үчүн жөн гана фон болбой калат. Ал дипломатиялык чечимдер кабыл алынган контексттин ажырагыс бөлүгүнө айланат.
Бул кырдаал АКШдагы эки негизги партия үчүн тең олуттуу чакырык жаратууда. Республикачылар согуштун максаттарын жана анын чыгымдарын эске алууга аргасыз болсо, демократтар администрациянын аракеттерин сындоо менен гана чектелбестен, Иран боюнча өз позициясын жана чыңалуунун күчөшүнөн келип чыгуучу тобокелдиктерге карата мамилесин так билдириши керек.
Натыйжада согуш маселесин жөн гана партиялардын тирешине түшүрүп коюу мүмкүн эмес. Улуттук коопсуздук үчүн башталган жаңжал эми ички саясий талаптардын таасирине кабылып жатат.
Иранга каршы аскердик агрессиянын келечеги анын кесепеттери согуш талаасынын чегинен чыгып, шайлоо күрөшүнүн аренасына өткөн учурда америкалык ички көйгөйгө айланды. Ушул учурдан тартып Вашингтондун тышкы саясатын анын ички саясатынан бөлүп кароо мүмкүн болбой калды.