Үч айдын ичинде өлкөдө жүздөгөн негизсиз камакка алуу жана катаал мамиле жасоо учурлары катталган. Ооганстанда аялдар макияж жасаганы жана ачык түстөгү жоолук салынганы үчүн да кармалууда.
Ооганстанда 2026-жылдын июль айынан сентябрь айына чейин адеп-ахлак полициясынын кызматкерлери кеминде 443 адамды кармап, катаал мамиле жасоонун 97 учуруна жол беришкен. Кармалгандардын арасында кийим-кечеге коюлган талаптарды бузгандыгы үчүн жазаланган аялдар жана кыздар да болгон. Бул тууралуу 15-октябрда жарыяланган БУУнун Ооганстанга көмөк көрсөтүү миссиясынын (UNAMA) жаңы баяндамасында айтылат.
Миссиянын маалыматына ылайык, үч айдын ичинде Кабул жана Герат шаарларында эле кеминде 52 аял жана бир кыз кармалган. Буга ачык түстөгү жоолук салынуу, макияж жасоо, чачтын көрүнүп турушу, чадра кийбөө же эркектин коштоосу жок коомдук жайга чыгуу себеп болушу мүмкүн.
Окуялардын биринде хижаб кийүү эрежелерин бузган деген шек менен 13 жаштагы кыз кармалган. Атасынын кийлигишүүсүнөн кийин ал бошотулган.
Миссия ошондой эле аялдарга, анын ичинде дүкөн ээлерине карата ур-токмокко алуу, кемсинтүү жана коркутуу учурларын каттаган. БУУнун маалыматына караганда, жабыркагандар болгон окуя тууралуу билдирүүдөн корккондуктан, мындай учурлардын чыныгы саны кыйла көп болушу мүмкүн.
Чектөөлөр билим берүү тармагына да таасирин тийгизүүдө. Ооганстанда алтынчы класстан жогорку класстарда кыздардын билим алуусуна тыюу салынганына беш жыл болду. Бул убакыт аралыгында бийлик аны жокко чыгаруу боюнча эч кандай кадам жасаган эмес.
«Талибан» кыймылынын өкүлдөрү аялдардын кийимине коюлган катуу талаптарды сактоону талап кылууну улантып, эркектердин уруксаты же коштоосу жок аялдардын жүрүп-турушун чектеп келишет.
Камакка алуулар, дене жазалары жана ЖМКларга басым
Баяндамага ылайык, отчеттук мезгилде UNAMA Ооганстандын мурдагы коопсуздук күчтөрүнүн кызматкерлерин негизсиз кармоонун кеминде 14 учурун жана төрт адамдын өлтүрүлүшүн документтештирген. Бул көрүнүштөр «Талибан» 2021-жылы бийликке келгенден кийин жарыялаган жалпы мунапыска карабастан орун алган.
Дене жазалары да уланган. Үч айдын ичинде соттор 28 адамга, анын ичинде алты аялга карата мындай жазаларды колдонуу чечимин чыгарган. Бир окуяда Жагури районунун беш тургуну эл алдында камчы менен жазаланып, алардын ар бирине 36дан 39га чейин сокку урулган.
Жалпыга маалымдоо каражаттарына болгон басым да күчөгөн. Бийлик бир нече телеканалдын жана радиостанциянын берүүлөрүн токтоткон. Журналисттер камакка алуу жана кесиптик ишмердүүлүгүнө коюлган чектөөлөргө туш болушкан.
Мындан тышкары, өлкөдө полициянын ыйгарым укуктары кеңейтилип, бийлик белгилеген учурларда күч колдонууга уруксат берилген. Ошондой эле демонстрацияларды өткөрүүгө толук тыюу салынган.
UNAMA Ооганстандын бийлигин аялдар менен кыздарга карата басмырлоочу аракеттерди токтотууга, адам укуктарын сактоого жана карапайым калктын коопсуздугун камсыз кылууга чакырды.
«Талибан» кыймылынын өкүлү Забихулла Мужахид баяндаманын корутундуларын четке кагып, кармоолор мыйзамдуу негизде жүргүзүлгөнүн билдирди. Ал ошондой эле БУУнун миссиясын Ооганстандын бийлигине каршы үгүт жүргүзүп жатат деп айыптады.
Анын айтымында, Жакшылыкка үндөө жана жаман иштердин алдын алуу министрлиги бийлик тарабынан белгиленген эрежелердин алкагында иш алып барып, шарияттын нормаларын бузуу катары каралган жүрүм-турумду токтотууга аракет кылат.
«Талибан» кыймылы 2021-жылдын август айында америкалык аскерлер чыгарылгандан кийин Ооганстанда кайрадан бийликке келген. Ошондон бери өлкөдө аялдардын укуктарына коюлган чектөөлөр ырааттуу түрдө күчөтүлүп, алардын орто жана жогорку билим алуусуна, жумушка орношуусуна жана эркин жүрүп-турушуна тыюулар киргизилген.
2026-жылдын июнь айында UNAMA Герат шаарында кийимге коюлган талаптарды бузган деген шек менен кеминде 30 аял кармалганын билдирген. Андан кийинки нааразылык акциялары учурунда күч кызматкерлери курал колдонушкан. БУУнун тастыкталган маалыматына ылайык, бир өспүрүм каза болуп, бир нече адам жаракат алган.