Ормуз кысыгынын астынан өткөн жети ири суу алдындагы кабель дүйнөлүк байланыш инфраструктурасынын маанилүү бөлүгү болуп саналат. Алар интернет маалыматтарын, финансылык жана соода операцияларына байланышкан маалыматтарды өлкөлөрдүн ортосунда өткөрүп, санариптик байланыштын үзгүлтүксүз иштешин камсыз кылат.
Fars News агенттигинин маалыматына ылайык, Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусунун маалымат катчысы Ормуз кысыгынын астынан өткөн жети ири кабелдин маанисине токтолгон.
Анын айтымында, дүйнөлүк интернет жана соода маалыматтары ушул кабелдерге көз каранды. Ал бул жагдайды душмандарга эскертип коюу зарылдыгын белгилеген.
Бул билдирүү көңүлдү Ормуз кысыгынын үстүндөгү мунай ташуучу танкерлер менен аскердик кемелерден тышкары, деңиз түбүндө жайгашкан, бирок стратегиялык мааниси өтө чоң болгон инфраструктурага бурду.
Суу алдындагы кабелдер деген эмне?
Суу алдындагы кабелдер — маалыматтарды жарык аркылуу өткөргөн өтө ичке оптикалык була жипчелеринен турган байланыш линиялары. Алардын негизги бөлүгүн түзгөн айнек буласы сезимтал болгондуктан, физикалык бузулуулардан коргоо үчүн бир нече катмар менен капталат.
Кабелдердин сыртына пластикалык коргоочу катмарлар, ошондой эле суунун басымына жана тартылуу күчүнө туруштук бере турган бекем металл катмарлар оролот.
Атайын кабель төшөөчү кемелер бул байланыш линияларын алдын ала белгиленген маршруттар боюнча деңиз түбүнө жайгаштырышат. Тайыз сууларда кемелердин казыктары тийип, кабелдерди бузуп албашы үчүн алар көбүнчө деңиз түбүнө көмүлөт. Ал эми океандын терең жерлеринде кабелдер адатта түпкө төшөлөт.
Дүйнөдөгү эл аралык интернет байланыштарынын 90 пайыздан ашыгы ушул суу алдындагы кабелдер аркылуу жүргүзүлөт.
Спутниктик байланыш бул кабелдерди толук алмаштыра албайт. Анткени спутниктердин маалымат өткөрүү мүмкүнчүлүгү төмөнүрөөк, сигналдын кечигүүсү көбүрөөк жана кызмат көрсөтүү баасы жогору.
Мессенжерлер аркылуу кат алышуу, видеочалуулар, онлайн-банкинг, булут кызматтары жана технологиялык компаниялардын көптөгөн операциялары дал ушул инфраструктурага таянат.
Эмне үчүн Ормуз кысыгы интернет үчүн маанилүү?
Ормуз кысыгы географиялык жайгашуусуна байланыштуу Перс булуңунун жээгиндеги мамлекеттерди дүйнөлүк интернет тармагына туташтырган маанилүү өткөөлдөрдүн бири болуп саналат.
Аймактагы бир катар суу алдындагы кабелдер ушул кысык жана анын айланасындагы суулар аркылуу өтөт. Алар Перс булуңундагы өлкөлөрдүн ортосундагы, ошондой эле Индияга, Чыгыш Азияга, Африкага жана Европага багытталган эл аралык байланыштарды камсыз кылат.
Бириккен Араб Эмираттары, Катар, Бахрейн, Кувейт, Оман жана Сауд Арабиясы сыяктуу өлкөлөр эл аралык байланыш үчүн суу алдындагы кабелдерди жана кургактык аркылуу өткөн байланыш линияларын бирге колдонушат.
Мындай түзүлүштө Ормуз кысыгы жөн гана деңиз жолу эмес. Ал аймактагы санариптик байланыштарды дүйнөлүк тармак менен туташтырган физикалык инфраструктуранын маанилүү бөлүгү болуп эсептелет.
TeleGeography жана Submarine Networks сыяктуу булактардын карталык маалыматтарына таянган материалда Ормуз кысыгы жана анын айланасындагы суулар аркылуу кеминде бештен жети жолго чейинки негизги суу алдындагы кабель системалары өтөрү айтылат. Бул аймак Жакынкы Чыгыштагы байланыш түйүндөрү эң жыш жайгашкан жерлердин бири катары мүнөздөлөт.
Бул маршруттардагы негизги кабель системалары төмөнкүлөр:
– FALCON — Перс булуңундагы өлкөлөрдү бири-бири менен жана эл аралык байланыш маршруттары менен туташтырган кеңири тармак.
– AAE-1 — Азияны, Африканы жана Европаны бириктирген континенттер аралык кабель.
– Gulf Bridge International (GBI) — Перс булуңундагы мамлекеттерди байланыштырган маанилүү аймактык кабель.
– TGN-Gulf — Перс булуңу менен Индиянын ортосундагы байланыш жолдорунун бири. Ал негизинен уюмдардын жана коммерциялык мекемелердин маалымат алмашуусунда колдонулат.
– SEA-ME-WE 5 — Жакынкы Чыгыш аркылуу Чыгыш менен Батышты байланыштырган негизги континенттер аралык кабелдердин бири.
– 2Africa — Африканы, Европаны жана Жакынкы Чыгышты байланыштыруучу интернет өткөрүү мүмкүнчүлүгүн кеңейтүүгө багытталган ири долбоор.
– Oman–Iran Link — Иран менен Омандын ортосундагы түз байланыш маршруту. Ал Ирандын аймактык байланыш инфраструктурасынын бир бөлүгүн камсыз кылат.
Бул кабелдер аркылуу кандай маалыматтар өтөт?
Ормуз кысыгы аркылуу жөн гана күнүмдүк интернет трафиги эмес, экономикалык жана стратегиялык мааниси чоң маалыматтар да өткөрүлөт.
Алардын катарына финансылык транзакциялар, фондулук биржалардагы операциялар, SWIFT сыяктуу эл аралык финансылык билдирүүлөр жана аймактагы соода-сатыкка байланышкан санариптик маалыматтар кирет.
Материалда айрым эсептөөлөр боюнча, бул инфраструктура аркылуу өткөрүлгөн операциялардын жана маалыматтардын экономикалык наркы ондогон триллион долларга жетери айтылат.
Ири технологиялык компаниялардын Ормуздагы кабелдерге кандай тиешеси бар?
Маселенин дагы бир маанилүү жагы дүйнөдөгү ири технологиялык компаниялардын ишмердүүлүгүнө байланыштуу.
Google, Microsoft, Amazon жана Meta сыяктуу компаниялар өздөрүнүн аймактык түйүндөрүн дүйнөлүк тармактын негизги бөлүгү менен туташтыруу үчүн суу алдындагы кабелдерди колдонушат.
Бул кабелдер аркылуу бөлүштүрүлгөн маалымат базаларынын көчүрмөлөрү жаңыланып, виртуалдык машиналардын маалыматтары өткөрүлүп, компаниялардын ички API кызматтары иштейт. Ошондой эле Instagram жана WhatsApp сыяктуу платформаларда колдонуучулар түзгөн видеолор, билдирүүлөр жана башка контенттер да ушул байланыш инфраструктурасы аркылуу жеткирилет.
Акыркы жылдары аталган компаниялар Жакынкы Чыгышта маалымат борборлоруна жана булут кызматтарына миллиарддаган доллар инвестиция салышкан. Алар тармактагы кечигүүнү миллисекунддардын деңгээлинде кармап туруу үчүн ушул байланыш жолдоруна көз каранды.
Кабелдердин үзгүлтүккө учурашы Жакынкы Чыгыштагы маалымат борборлорунун Европа жана Азиядагы борборлор менен маалымат алмашуусуна тоскоолдук жаратышы мүмкүн. Мунун кесепетинен булуттагы маалыматтарды иштетүүдө жана Azure, Amazon Web Services сыяктуу кызматтардын ишинде көйгөйлөр жаралышы ыктымал.
Кабелдердин бузулушу Перс булуңундагы өлкөлөргө кандай таасир этиши мүмкүн?
Перс булуңунун түштүк жээгиндеги өлкөлөр эл аралык байланыштарынын 90 пайыздан ашыгын суу алдындагы кабелдер аркылуу камсыз кылат. Алардын маанилүү бөлүгү Ормуз сыяктуу өткөөлдөр аркылуу өтөт, ал эми кургактыктагы альтернативдүү маршруттардын мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жана өткөрүү кубаттуулугу төмөн деп көрсөтүлөт.
Эгер бир нече негизги кабель бир убакта иштен чыкса, бул аймактагы мамлекеттер үчүн олуттуу кесепеттерди жаратышы мүмкүн.
Алардын катарына төмөнкүлөр кирет:
– финансылык транзакциялардын жана аймактык фондулук биржалардын ишиндеги үзгүлтүктөр;
– эл аралык байланыштын өткөрүү мүмкүнчүлүгүнүн төмөндөшү;
– маалымат агымын альтернативдүү маршруттарга которууда ашыкча жүктөмдүн пайда болушу;
– булут кызматтарынын жана маалымат борборлорунун ишинин начарлашы;
– ишканалардын жана мамлекеттик мекемелердин санариптик кызматтарында үзгүлтүктөрдүн жаралышы.
Ошондуктан Ормуз кысыгындагы коопсуздук маселеси деңиздеги мунай ташуу жана аскердик кемелердин кыймылы менен гана чектелбейт. Бул аймактагы суу алдындагы байланыш инфраструктурасынын бүтүндүгү да чоң мааниге ээ.
Суу алдындагы кабелдерди оңдоо эмне үчүн кыйын?
Деңиз түбүндөгү кабелди оңдоо көп убакытты жана атайын жабдууларды талап кылган татаал процесс.
Алгач оңдоочу кеме атайын илгичтин жардамы менен кабелди деңиз түбүнөн көтөрөт. Андан кийин бузулган бөлүгү кесилип, ордуна жаңы бөлүк орнотулат. Оптикалык була жипчелери өтө жогорку тактык менен бириктирилип, туташкан жерлери суудан корголот. Андан соң кабель кайрадан деңиз түбүнө түшүрүлөт.
Бул иштер, адатта, бир нече жумага созулушу мүмкүн. Оңдоочу кеме жумалап бир жерде туруп иштөөгө аргасыз болот.
Кабель төшөөчү кемелердин айрымдары аймактан чыгып кеткен, ошондой эле 2Africa Pearls, SEA-ME-WE 6 жана WorldLink сыяктуу миллиарддаган долларлык долбоорлордун иши токтогон же убактылуу токтотулган.
TeleGeography компаниясынын изилдөө бөлүмүнүн жетекчиси Алан Моулдиндин айтымында, адатта аймакта иштеген беш оңдоочу кеменин ичинен учурда Перс булуңунда бирөө гана калган.
Бул жагдай кабелдердин бузулушу мүмкүн болгон шартта аларды тез арада калыбына келтирүү мүмкүнчүлүгүн чектеши ыктымал.
Жыйынтыктап айтканда, Ормуз кысыгынын стратегиялык мааниси мунай жана газ ташуу менен эле чектелбейт. Анын астынан өткөн суу алдындагы кабелдер дүйнөлүк интернеттин, эл аралык финансылык операциялардын жана ири технологиялык компаниялардын кызматтарынын үзгүлтүксүз иштешинде маанилүү роль ойнойт. Ошондуктан бул инфраструктурадагы олуттуу бузулуулар Перс булуңундагы өлкөлөргө гана эмес, эл аралык санариптик байланыштарга да таасир этиши мүмкүн.