Ирандык эксперт Мехди Мохаммадинин пикиринде, аскердик жаңжалдын чыгышы сөзсүз боло тургандай көрүнүп турат. Иран согуштан качуу үчүн бардык мүмкүнчүлүктөрүн пайдаланганына карабастан, далилдердин жыйындысы каршылаш тараптын жана согуштун артында турган күчтөрдүн кагылышууга кызыкдар экенин көрсөтүүдө. Ал тургай, бир эмес, бир нече кагылышуу болушу мүмкүн.
Ошол эле учурда эксперт окуялардын өнүгүү сценарийи өзгөрбөй турган нерсе эмес экенин белгилейт. Жагдайга таасир этүүчү факторлор тынымсыз өзгөрүп турат. Бирок анын негизги тыянагына ылайык, жакынкы апталардан тартып алдыдагы айларга чейин Иран аскердик кагылышууга туш болушу мүмкүн.
Убакыт маселеси
Согуштун качан башталышы эки факторго байланыштуу: душмандын белгиленген буталарга жетүү мүмкүнчүлүгүнө жана согуштун демилгесин өз колуна алып, анын масштабын көзөмөлдөө жөндөмүнө.
Согуш душман көздөгөн буталарга сокку урууга мүмкүнчүлүк пайда болгон учурда башталышы мүмкүн. Бул бүгүн түнү да, бир жумадан кийин да, бир айдан кийин да болушу ыктымал.
Ушул жуманын ичинде аскердик жаңжалдын чыгуу ыктымалдыгы жогору. Аптанын аягы жакындаган сайын бул коркунуч дагы күчөйт. Эки шайлоонун ортосундагы мезгилде тобокелдик өтө жогору болот. Ал эми жакынкы үч айдын ичинде кырдаалды аскердик аракеттер башталышы мүмкүн болгон абал катары баалоо зарыл.
АКШ, Израиль жана көшөгө артындагы күчтөр аскердик күч колдонуу вариантын дагы бир жолу сынап көрүү боюнча жалпы макулдашууга келишкен. Аскердик аракеттердин убактысы Нетаньяхунун шайлоосуна да байланыштуу.
Согуш кандай формада жүрүшү мүмкүн?
Душман бир жумага жетпеген кыска мөөнөттүү аскердик операцияны пландап жатат. Бул 12 күндүк согушка окшош болушу мүмкүн. Бирок бул жолу АКШ менен Израиль биргелешип аракеттениши ыктымал.
Инфраструктуралык объектилерге сокку уруунун негизги максаты символикалык мүнөздө болуп, коомдо дүрбөлөң жаратууга жана калктын туруктуулугун алсыратууга багытталышы мүмкүн.
Бирок Ирандын инфраструктурасына кеңири масштабда сокку уруу мүмкүн эмес. Андай кадамга чейин АКШнын инфраструктурасы, интернет кабелдери, аэропорттору, мунай скважиналары, аймактагы жетекчилердин сарайлары, шаарлардын турак жай райондору жана АКШнын союздаштарынын объектилери талкаланышы мүмкүн.
Согуштун турак жай райондоруна чейин жайылышы олуттуу ыктымалдык катары каралбайт. Душмандын мындай операцияларды жүргүзүү мүмкүнчүлүгү чектелүү.
Душмандын негизги максаттары төмөнкүлөр болушу мүмкүн:
– Ирандын жетекчилерин өлтүрүү;
– ракеталык жана өзөктүк программаларга сокку уруу;
– Ирандын аскердик программасын алсыратуу;
– Ормуз кысыгын көзөмөлгө алуу үчүн өлкөнүн түштүгүндө операция жүргүзүү.
Бирок, эксперттин божомолу боюнча, душман бул максаттардын бирине да жетише албайт. Иран толугу менен кыйратылат деген коркунучтуу билдирүүлөр чындыкты так чагылдырбайт.
Өзөктүк курал колдонулушу мүмкүнбү?
Эксперттин айтымында, душмандын эч кандай кызыл сызыгы жок. Бирок өзөктүк курал менен сокку уруу вариантын ишке ашат деп эсептебейт.
Бир же эки өзөктүк курал Иран сыяктуу чоң өлкөнүн маселесин чечип бере албайт. Мындай кадам дүйнөлүк деңгээлде жазылбаган эрежени бузат. Радиациялык булгануу бүтүндөй аймакка, анын ичинде АКШнын союздаштарына да жайылат.
Андан да маанилүүсү — мындай соккудан кийин Иран кыска убакыттын ичинде өзөктүк курал жасоого киришиши мүмкүн. Ал эми Израиль ээлеп турган аймактын көлөмү Гүлистан провинциясындай гана. Ошондуктан бул вариант АКШга эл аралык аренада жеңилүүдөн башка эч кандай олуттуу пайда алып келбейт.
Өзөктүк курал тууралуу сөздөрдүн негизги максаты — коомду коркутуу жана адамдардын психологиялык туруктуулугуна таасир этүү.
Согуштун мүмкүн болгон жыйынтыгы
Мехди Мохаммади бул жолку кагылышуу Ирандын ачык жеңиши менен кыска убакытта аякташы мүмкүн деп эсептейт. Анын айтымында, каршылаш тарап узакка созулган согуш жүргүзүүгө жана жаңы сценарийди ишке ашырууга даяр эмес.
Иран бул жолу мурдагы согуштарда жасалбай калган аракеттерди көрүүгө даярданып, кеңири масштабдагы даярдыктарды жүргүзүп, куралдуу күчтөрдүн даярдыгын мурдагыга караганда жогорулатты.
Ошол эле учурда Мохаммади жеңиштин өзүн гана эмес, анын узак мөөнөттүү натыйжага айланышын да маанилүү деп эсептейт. Мурунку эки согушта душман жеңилгенине карабастан, кайра кайтып келген. Бул жолу анын согуштук машинасын жана эсеп-кысаптарын талкалоо зарыл.
Аскердик кырдаал жана маалыматтык согуш
Эксперт учурдагы кырдаал согуштук абалга жакындап калганын белгилеген. Ал муну ракеталык сыноолор, Ормуз кысыгындагы көзөмөлдүн күчөтүлүшү, мунайдын баасынын 120 долларга жакындашы жана мунай ташуучу танкерлерге жасалган чабуулдар менен байланыштырган.
Мохаммадинин баамында, АКШнын чектелген соккулары олуттуу аскердик аракеттен көрө эскертүүчү мүнөзгө ээ. Ормуз кысыгы аркылуу мунай ташуу мурдагыдай улана албайт. Ирандын стратегиясы согуштун 12 же 40 күнгө созулушун күтүп отуруу эмес, алгачкы сааттарда өтө күчтүү жооп кайтарып, күтүүсүз операцияларды жүргүзүү болушу мүмкүн.
Мохаммади маалыматтык-психологиялык күрөш бул жаңжалдын маанилүү бөлүгү экенине өзгөчө көңүл бурган. Анын айтымында, Дональд Трамп, Биньямин Нетаньяху жана Израилдин коргоо министри Исраэль Кац катуу жана радикалдуу билдирүүлөр аркылуу коомду алдын ала коркутууга аракет кылууда. Мындай ыкма психологияда «прайминг» деп аталат: адамдарды белгилүү бир окуяга алдын ала даярдап, кийин кадимки деңгээлдеги соккуларды да өтө чоң коркунуч катары кабыл алдыруу.
Каршылаш тарап иш жүзүндө бир кадам жасап, сөз жүзүндө он эсе көп коркутуу таратат. Бирок Иран тарап мындай билдирүүлөргө ашыкча маани берип, алардын таасирине алдырбайт.
АКШ менен Израилдин ичиндеги күмөн саноолор
Мохаммадинин айтымында, АКШ менен Израилдин чалгындоо чөйрөлөрүндөгү айрым адамдар бул согуштун жыйынтыгына күмөн санап жатышат. Ал ошондой эле АКШдагы республикачылардын абалы начарлап, Дональд Трамптын популярдуулугу төмөндөгөнүн белгилеген.
Мохаммади «Нетаньяху Трампты согушка түртүп жатат» деген пикир объективдүү маалыматтарга дал келбейт деп эсептейт.