Беларустун президенти Александр Лукашенко Бишкекте өткөн ШКУ саммитинде сүйлөп жатып, уюмга мүчө мамлекеттерди көп полярдуулук тууралуу сөз кылуудан конкреттүү аракеттерге өтүүгө жана бирикменин өсүп жаткан саясий-экономикалык салмагын глобалдык башкаруу системасын реформалоо үчүн пайдаланууга чакырды.
Беларус лидери ШКУ БУУга эл аралык кризистерди чечүүнүн реалдуу механизми катары өзүнүн ролун кайтарып алууга жардам бере аларын белгилеп, бүгүнкү күндө уюмдун эң ири мамлекеттеринен — Кытайдан, Индиядан жана Россиядан — жаңы демилгелер өзгөчө күтүлүп жатканын айтты.
Урматтуу кесиптештер!
Кыргызстанды Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөсү болуп шайланышы менен дагы бир жолу куттуктоого уруксат этиңиздер.
Кыргызстандын бул жогорку миссияга олуттуу жана жоопкерчиликтүү мамилесинин ырастоосун БУУнун адилеттүү дүйнөлүк тартипти камсыз кылуунун негизги элементи катары ролун, ошондой эле биздин «шанхай үй-бүлөсүнө» кирген мамлекеттердин көп полярдуу дүйнөнү калыптандырууга кошкон салымын талкуулоо демилгесинен да көрүп турам.
Бириккен Улуттар Уюму өзүнүн универсалдуу мандаты, кеңири курамы жана диалогго, бардык мамлекеттердин кызыкчылыктарын мүмкүн болушунча эске ала турган чечимдерди издөөгө негизделген иштөө логикасы менен уникалдуу.
Эң кичинекей мамлекеттер үчүн да БУУнун трибунасы дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүн өз көйгөйлөрүнө бурууга жана зарыл болгон учурда эл аралык колдоого таянууга мүмкүнчүлүк берет. Уюмдун негизги баалуулуктарынын бири дал ушунда.
Бирок биз ачык айтышыбыз керек: бүгүн саясий пикир келишпестиктер көп учурда БУУнун куралдуу жаңжалдарды жөнгө салууга реалдуу катышуусуна тоскоол болууда. Муну биздин «шанхай үй-бүлөбүзгө» кирген мамлекеттердин бири — Иранга түздөн-түз тиешелүү окуялардан да көрүп жатабыз.
Бириккен Улуттар Уюмун канчалык кааласак ошончолук сындай алабыз. Чынында эле сынга ала турган жагдайлар бар — анын жетекчилигин да, айрым түзүмдөрүн да, катчылыктарынын ишин да. Бирок биз негизги нерсени унутпашыбыз керек: Бириккен Улуттар Уюмунун ишмердигинин натыйжалары биринчи кезекте мамлекеттердин өздөрүнө көз каранды.
Бүгүн «шанхай үй-бүлөсүндө» БУУнун Коопсуздук Кеңешине кирген төрт мамлекет — Россия, Кытай, Пакистан жана Бахрейн бар. Алардын экөө Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөлөрү.
2027-жылдан тартып туруктуу эмес мүчөлөрдүн катарында Пакистандын ордун Кыргызстан ээлейт. Бул да биздин бүтүндөй бирикмебиз үчүн олуттуу мүмкүнчүлүк.
ШКУ мамлекеттери дүйнө калкынын, аймагынын, жаратылыш ресурстарынын жана экономикасынын кандай үлүшүн түзөрүн сиздер жакшы билесиздер.
Бүгүнкү күндө биздин мамлекеттерсиз климаттын өзгөрүшү, эпидемияларга каршы күрөшүү, азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу же дүйнөлүк энергетикалык рынокторду турукташтыруу сыяктуу дээрлик бир дагы ири глобалдык көйгөйдү чечүү мүмкүн эмес.
Дал ошондуктан биз Шанхай кызматташтык уюму менен Бириккен Улуттар Уюмунун ортосундагы өз ара аракеттенүүнү күчөтүүгө үмүт артабыз.
Бүгүн Нью-Йоркто олуттуу каршылыкка туш болуп жаткан демилгелерди биргелешип илгерилетүүгө биздин күчүбүз жетет. Бул эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылуу, терроризмге, киберкоркунучтарга, баңгизат аткезчилигине жана транс улуттук кылмыштуулукка каршы күрөшүү маселелерине тиешелүү.
Экономикалык чөйрөдө да ШКУ БУУнун универсалдуу форматында азырынча ишке ашыруу кыйын болгон чечимдерди алдыга жылдыра алат. Алардын катарында бир тараптуу мажбурлоо чараларына каршы күрөшүү, өз ара инвестицияларды стимулдаштыруу, бажы жол-жоболорун жөнөкөйлөтүү, санариптик экономиканы өнүктүрүү жана транспорттук өз ара байланыштарды бекемдөө бар.
Бул маселелер боюнча эбегейсиз мейкиндигибизде консенсус түзүү менен Шанхай кызматташтык уюму толук кандуу глобалдык диалогду кайра жандандыруу үчүн негиз түзүүдө.
Биз «шанхай руху», көп полярдуулук, өз ара урматтоо жана тең укуктуулук тууралуу көп сөз кылабыз. Мунун баары туура. Бирок бүгүн жөн гана сөз жетишсиз.
Элдер бизден конкреттүү аракеттерди күтүп жатат. Көп полярдуу дүйнөгө карай реалдуу кадамдарды күтүп жатат. Бизде убакыт анчалык көп эмес.
Эгер баарына ансыз да түшүнүктүү нерселерди өтө узак талкуулай берсек, эл аралык система мындан ары да начарлай берет.
Бирок эгер биргелешип аракет кылсак, ШКУ Бириккен Улуттар Уюмунун ишин жандандыруунун катализаторлорунун бири боло алат. Ага дүйнөдөгү эң татаал көйгөйлөр чындап чечиле турган аянтчанын статусун кайтарып берүүгө жана аны эгемендүү жана көз карандысыз мамлекеттерге басым жасоонун куралына айландырбоого жардам бере алат.
БУУну жаңыртуу үчүн жетекчилерди же конкреттүү адамдарды гана алмаштыруу жетишсиз. Албетте, мунун да мааниси бар.
Биз мамлекеттер аралык мамилелердин жаңы маданиятын — өз ара урматтоого, тең укуктуулукка, бири-биринин кызыкчылыктарын эске алууга жана азыркы дүйнөнүн ар түрдүүлүгүн таанууга негизделген маданиятты калыптандырышыбыз керек.
Бул процесске XXI кылымдагы Евразиянын көп түрдүүлүгү жана көп полярдуулугу боюнча хартияны иштеп чыгуу да өз салымын кошот деп ишенем.
Биз тиешелүү сүйлөшүү процессин илгерилетүүгө жана бул демилгени Минскиде, анын ичинде жыл сайын өткөрүлүүчү Евразиялык коопсуздук боюнча эл аралык конференциянын алкагында практикалык талкуулоону улантууга үмүт артабыз. Ушул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, сиздерди бул жолугушууга катышууга чакырам.
Сөзүмдү жыйынтыктап жатып, Беларус ШКУнун ишине активдүү салым кошууга, кызматташтыктын артыкчылыктуу багыттары боюнча тажрыйбасы менен бөлүшүүгө, БУУнун ролун бекемдөөгө жана адилеттүү көп полярдуу дүйнөлүк тартипти калыптандырууга көмөктөшүүгө даяр экенин дагы бир жолу ырастагым келет.
Биз активдүү жана максаттуу аракеттенүүгө даярбыз. Бирок биз эмнени күтүп жатканыбызды ачык айтайын.
Биздин уюмда чындап эле үч кубаттуу мамлекет бар — Кытай Эл Республикасы, Индия жана Россия Федерациясы. Булар — ири экономикалар, эбегейсиз рыноктор, зор ресурстарга, илимий потенциалга жана коопсуздук жаатында олуттуу мүмкүнчүлүктөргө ээ мамлекеттер. Эң биринчи кезекте дал ушул мамлекеттерден биз демилге күтөбүз.