Ирандык саясий талдоочу Хади Ибрахими Каспий деңизиндеги акыркы чыңалууга байланыштуу билдирүүсүндө бул аймактагы окуялар Тегеранга болгон басымды күчөтүүгө багытталганын билдирди.
Эксперттин айтымында, Каспий деңизи акыркы үч он жылдыкта салыштырмалуу коопсуз аймак катары сакталып келген. Бирок азыр бул абал өзгөрдү. Анын баамында, Украинанын президенти Владимир Зеленскийдин Каспий деңизиндеги ирандык соода кемесине сокку урууга байланыштуу кадамы согуштун географиясын Орусия менен Ирандын стратегиялык жактан маанилүү аймактарына жакындатты.
Ибрахими муну Тегеранды өзүнүн ресурстарын бир нече багытка бөлүүгө мажбурлоо аракети катары баалады. Анын пикиринде, Иран түштүктө АКШ жана Израиль менен катуу тирешип турган учурда түндүктө дагы бир чыңалуу очогунун пайда болушу «коркунуч чөйрөсүн көп фронттуу кылуу» стратегиясына туура келет.
Саясий талдоочу бул аракеттер Түндүк–Түштүк транспорттук коридорунун коопсуздугуна да таасир этүүгө багытталганын белгиледи. Анын түшүндүрүүсүндө, бул «курчоого курчоо менен жооп берүү» логикасына негизделген стратегия болуп саналат.
Ошол эле учурда Ибрахими Ирандын тышкы иштер министри Аббас Аракчи менен министрликтин расмий өкүлү Исмаил Багаинин билдирүүлөрүнө токтолду. Анын айтымында, Тегерандын реакциясы Иран өзүнүн улуттук кызыкчылыктарына байланышкан «кызыл сызыктарын» түндүктө да, түштүктө да так аныктаганын көрсөттү.
«Ирандын улуттук кызыкчылыктарына жасалган ар кандай кол салуу — ким тарабынан жасалбасын — катуу жоопко туш болот», — деп белгиледи эксперт.
Ибрахими ошондой эле Зеленскийдин мындай кадамга европалык өнөктөштөрүнүн колдоосусуз барууга батына алмак эместигин айтты. Анын баамында, Украина президенти учурда НАТО менен байланышкан «прокси күч» катары аракеттенип, Ирандын реакциясын сыноого аракет кылууда.
«Зеленскийдин бул аракети анын европалык колдоочуларын Ирандын бута тизмесине киргизди», — деген пикир билдирди саясий талдоочу.
Ибрахиминин айтымында, Зеленский согуш талаасын театр залы деп ойлоп, бир нече тамаша-бий менен фронттордун багытын өзгөртүүгө болот деп эсептегендей. Зеленский Иранга каршы «клоундук оюн» эч кандай натыйжа бербей турганын, тескерисинче, кыйроого алып барчу “бир тараптуу билет” экенин унутуп койду. Эми гиперүндүү ракеталардын ачуу жана күйгүзүүчү даамын татчу учур келди; буга чейин дал ошол ракеталар АКШ менен Израилдин менменсинүүсүн талкалаган.
Гиперүндүү ракеталар чагылгандай ылдамдыкта жана күн күркүрөгөндөй дүңгүрөп баскынчылардын үстүнө түшкөндө, ал жерде эми клоундук оюнга да, бийик така менен бийлөөгө да орун калбайт. Бул силкинүү — Тегерандын ойгонгондугу тууралуу билдирүүсү. Бул билдирүү Вашингтондун көз каранды оюнчусуна Каспийдин асманы чындыктын оту менен титирегенде, сени куткара турган эч кандай сценарий калбайт дегенди билдирет. Клоунда бир гана роль калат — кыйроо театрындагы жеңилген адамдын ролу!
Саясий талдоочу сөзүнүн соңунда Батыштын колдоосуна таянган өкмөттөрдүн тарыхый тагдырына токтолду. Анын айтымында, Зеленский Батыш колдогон лидерлердин «жарактуулук мөөнөтү» кыска болорун унутуп койду. Ирандагы шах режиминен тартып Египеттин мурдагы президенти Хосни Мубаракка жана Тунистин экс-президенти Зин эль-Абидин Бен Алиге чейин Батыштын колдоосуна таянган лидерлердин айрымдары саясий шарт өзгөргөндө мурдагы өнөктөштөрүнүн колдоосуз калган.
“Элдин колдоосуна ээ болбогон ар кандай өкмөттү биринчи тарыхый бурулуш учурунда ал таянган колдоочулары таштап кетишет”, – деп сөзүн жыйынтыктады Хади Ибрахими.
Эске салсак, Ирандын Тышкы иштер министрлиги Украина 25-июлда Каспий деңизинде ирандык соода кемесине чабуул жасаганын маалымдаган. Чабуулдун кесепетинен бир деңизчи каза болуп, дагы бирөө жаракат алган. Тегеран кол салууну эл аралык укукту бузуу деп атап, Киевди чыр-чатакты күчөтүп жатат деп айыптаган. Украинанын президенти Владимир Зеленский кол салууну ырастаган. Иран тарап Украинанын кол салуусуна жооп кайтараарын билдирген.
АКШнын The New York Times гезити аты-жөнүн атабаган ирандык жана батыштык аткаминерлерге шилтеме жасап, Иран жооп иретинде Украинанын деңиз портторунун бирине сокку урууну карап чыкканын жазган. Бирок азырынча дипломатиялык аракеттердин натыйжасында тараптардын ортосундагы чыңалуу басаңдаган.
Ирандын тышкы иштер министри Аббас Аракчи Украинанын ирандык соода кемесине жасаган соккусунан келтирилген чыгымдын орду толтурулушу керектигин Украинанын тышкы иштер министринин милдетин аткаруучу Андрей Сибигага билдирди.
Аракчинин айтымында, Сибига ирандык соода кемесине жасалган чабуул атайылап уюштурулбаганын жана Украина чыңалууну күчөтүүгө кызыкдар эместигин билдирген.