Түркия менен Пакистан жамааттык коргонуу боюнча “Мекке келишиминин” алкагындагы милдеттенмелерин аткарууга киришти. Сауд Арабиясына аскердик контингенттер жана материалдык-техникалык камсыздоо каражаттары жөнөтүлөт.
Операциянын негизги максаты — аскерлердин күжүрмөн даярдыгын ыкчам жогорулатуу, үч мамлекеттин куралдуу күчтөрүн интеграциялоо жана тышкы коркунучтарга каршы бирдиктүү фронт түзүү.
Ыкчам аракеттенүүчү күчтөрдү ишке киргизүү чечими Эр-Риядда өткөн Стратегиялык саясий жана коргонуу комитетинин чукул жыйынынын жыйынтыгында кабыл алынган. Чукул жыйындын өтүшүнө Йемендин «Ансар Аллах» кыймылынын (хуситтердин) аракеттеринин кескин күчөшү себеп болгон.
Сауд Арабиясынын инфраструктурасына жана шаарларына баллистикалык ракеталар жана учкучсуз учуучу аппараттар менен кайрадан жасала баштаган чабуулдар — анын ичинде Мекке жана Мединадагы ыйык жайлар тарапка сокку урууга жасалган аракеттер — жергиликтүү жаңжалдын чегинен чыгып кетти жана союздаштардан жамааттык коргонуу жөнүндөгү беренени токтоосуз ишке киргизүүнү талап кылды. Ыйык жайларга жасалган чабуулдар боюнча айтылган маалыматтар Эр-Рияддын риторикасы жана анын божомолдору гана.
Өз кезегинде хуситтер исламдын ыйык жайларына эч качан кол салууга аракет кылган эмес, ал эми бул теманы спекуляция катары колдонуу ислам үммөтүн бөлүп-жарууну жана хуситтерге карата кастык маанай жаратууну гана көздөйт.
«Ислам коопсуздук блогунун» түзүлүшү
Эр-Рияд, Исламабад жана Анкаранын ортосунда аскердик альянстын түзүлүшү Жакынкы Чыгыштын жана Түштүк Азиянын коопсуздук архитектурасындагы олуттуу өзгөрүүлөрдүн натыйжасы болду.
- 2025-жылдагы фундамент (Эр-Рияд менен Исламабаддын эки тараптуу пакты): 2025-жылдын сентябрь айында Сауд Арабиясы менен Пакистан өз ара коргонуу боюнча Стратегиялык келишимге кол коюшкан. Бул документ эки өлкөнүн көп жылдык аскердик кызматташтыгын жамааттык коопсуздук принциптерине окшош юридикалык милдеттенмелердин деңгээлине чыгарган.
- Мекке альянсынын түзүлүшү (2026-жылдын август айы): 2026-жылдын 7-августунда Меккеде өткөн саммитте Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган, Сауд Арабиясынын мураскер ханзаадасы Мухаммед бин Салман жана Пакистандын премьер-министри Шахбаз Шариф үч тараптуу пакты расмий түзүшкөн. Келишим расмий эмес түрдө «Мекке пакты» же «Мусулман НАТОсу» деп аталып калган. Анын негизине Түндүк Атлантикалык келишимдин 5-беренесине окшош принцип коюлган: үч өлкөнүн бирине жасалган куралдуу чабуул келишимдин бардык катышуучуларына жасалган чабуул катары каралат.
Альянстын түзүлүшүнүн себептери: геосаясий контекст
Мекке келишиминин түзүлүшүнө жана анын тез арада ишке киргизилишине бир нече негизги фактор себеп болгон:
- Салттуу коопсуздук чатырынын кризиси: Сауд Арабиясы акыркы жылдары коопсуздук кепилдиктерин диверсификациялоого умтулуп келет. АКШнын аймактагы шартсыз аскердик активдүүлүгүнүн төмөндөшү жана ири экономикалык долбоорлорду, анын ичинде стратегиялык «Vision 2030» программасын коргоо зарылдыгы Эр-Риядды мусулман дүйнөсүнөн күчтүү өнөктөштөрдү издөөгө түрткөн.
- Ресурстар менен тажрыйбанын синергиясы: Альянс үч мамлекеттин негизги күчтүү жактарын бириктирет:
- Сауд Арабиясы каржылык ресурстарды, энергетикалык туруктуулукту жана стратегиялык аймакты камсыз кылат.
- Түркия алдыңкы коргонуу өнөр жайын — учкучсуз учуучу аппараттарды, абадан коргонуу системаларын, бронетехниканы — ошондой эле НАТО армиясынын стандарттарын жана тажрыйбасын алып келет.
- Пакистан күчтүү кургактагы армияга, согуштук аракеттерди жүргүзүү боюнча бай тажрыйбага, ошондой эле Ислам дүйнөсүндөгү жалгыз өзөктүк держава статусуна ээ.
Аймактагы куралдуу жаңжал, Ирандын айланасындагы чыңалуунун күчөшү жана Йемендеги хуситтер тараптан сакталып келе жаткан коркунуч мунай жеткирүү чынжырларына, деңиздеги соода жолдоруна жана жарандык инфраструктурага түздөн-түз коркунучтарды жаратты.