Оглавление
Исламабад Сауд Аравиясы, Түркия жана Пакистан тарабынан түзүлгөн Мекке коргонуу альянсына кызыгуу күчөп жатканын билдирди. Ага калкынын басымдуу бөлүгүн мусулмандар түзгөн дагы «алты же жети мамлекет» кошулууга кызыкдар. Бул тууралуу «Bloomberg» маалымат агенттиги билдирди.
Маалыматка караганда, Исламабад азырынча бул мамлекеттердин аттарын расмий түрдө ачыкка чыгара элек.
Пакт 2026-жылдын 7-августунда Мекке шаарында Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган, Сауд Аравиясынын мураскор ханзаадасы Мухаммед бин Салман жана Пакистандын премьер-министри Шехбаз Шариф тарабынан кол коюлган.
Келишимдин негизги жобосу иш жүзүндө жамааттык коргонуу принцибин кайталайт: үч өлкөнүн бирине жасалган куралдуу кол салуу бардык катышуучуларга жасалган кол салуу катары каралат.
Альянс туруктуу түзүмгө ээ болууда
Стратегиялык саясий-коргонуу комитетинин биринчи жыйыны 31-августта Стамбул шаарында өткөн. Сүйлөшүүлөргө Түркиянын, Сауд Аравиясынын жана Пакистандын тышкы иштер жана коргоо министрлери, ошондой эле башкы штабдарынын жетекчилери катышкан.
Тараптар эл аралык коопсуздук, куралдуу күчтөрдүн өз ара шайкештиги, коргонуу өнөр жайын өнүктүрүү жана жаңы бирикменин институционалдык түзүмүн мындан ары калыптандыруу маселелерин талкуулашты.
Жолугушуунун жыйынтыгында альянстын туруктуу катчылыгын Сауд Аравиясынын аймагында түзүү чечими кабыл алынды. Анын биринчи башкы катчысы үч жылдык мөөнөткө Пакистандын өкүлү болот.
Анкара, Эр-Рияд жана Исламабад үчүн бул эми өз ара колдоо тууралуу жөн гана декларация эмес. Катчылыктын жана туруктуу мамлекеттер аралык комитеттин түзүлүшү координациянын туруктуу механизмине өтүүнү билдирет.
Бул биргелешкен пландаштыруу, маалымат алмашуу, аскердик машыгууларды өткөрүү, курал-жарактарды стандартташтыруу жана аскердик-техникалык кызматташтыкты кеңейтүү маселелерин камтышы мүмкүн.
Түркиянын тышкы иштер министри Хакан Фидан келишим башынан эле альянсты мындан ары кеңейтүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен түзүлгөнүн түздөн-түз билдирди. Ошол эле учурда жаңы катышуучулар шарттарды, жол-жоболорду жана жалпы стандарттарды макулдашууга тийиш.
Бирикмеге кайсы мамлекеттер кошулушу мүмкүн?
Азырынча өз кызыкчылыгы тууралуу эң конкреттүү билдирүүнү Бангладеш жасады. Өлкөнүн Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Хумаюн Кабир Дакка Меккалык пактка катышуу мүмкүнчүлүгүн оң көз карашта карап жатканын билдирди.
Бангладеш үчүн мындай чечим оңой болбойт: бир жагынан, альянска кошулуу анын ислам дүйнөсү менен байланыштарын бекемдеши мүмкүн, экинчи жагынан, бул Индия менен болгон мамилелерге таасир этип, өлкөнүн тышкы саясаттагы салттуу кошулбоо багытын татаалдаштырышы мүмкүн.
Жалпыга маалымдоо каражаттарында потенциалдуу катышуучулардын арасында Египет да аталууда. Ал эми аймактык маалыматтарда Азербайжандын аты да айтылган.
Бирок азырынча үч өлкө альянска кошулууга талапкер мамлекеттердин расмий тизмесин жарыялай элек. Ошондуктан конкреттүү мамлекеттер жакын арада альянска кошулат деген билдирүүлөрдү жасоо эрте. Учурда альянстын негиздөөчүлөрү жаңы мүчөлөрдү кабыл алуу механизмин жана алар жооп берүүгө тийиш болгон талаптарды иштеп чыгууда.
Мусулман дүйнөсүндөгү жаңы коопсуздук системасы
Негизги суроо — убакыттын өтүшү менен Меккалык альянс кандай түзүмгө айланат?
Түркия НАТОго мүчө бойдон калууда, Пакистан өзөктүк куралга ээ, ал эми Сауд Аравиясы олуттуу финансылык ресурстарга жана Батыш өлкөлөрү менен тыгыз коргонуу байланыштарына ээ.
Бул мүмкүнчүлүктөрдүн биригиши теориялык жактан мусулмандар дүйнөсүндөгү эң таасирдүү аскердик форматтардын бирин түзүүгө жөндөмдүү.
Ошол эле учурда катышуучулар келишим кайсы бир конкреттүү мамлекетке каршы багытталбаганын жана алардын учурдагы эл аралык милдеттенмелерин алмаштырбастан, тескерисинче, толуктап турушу керектигин белгилешүүдө.
Альянстын дагы алты-жети мамлекетке кеңейиши анын саясий жана аскердик салмагын олуттуу өзгөртмөк.
Мындай учурда сөз үч тараптуу коргонуу пакты жөнүндө эмес, Жакынкы Чыгышты, Түштүк Азияны жана келечекте Кавказды камтышы мүмкүн болгон жаңы аймактык жамааттык коопсуздук системасын түзүү жөнүндө болмок.
Бул долбоор саясий билдирүүлөрдөн реалдуу аскердик кызматташтыкка канчалык тез өтөрү катышуучулардын жамааттык коргонуу механизмин колдонуу боюнча бирдиктүү эрежелерди макулдаша алышына жана көп учурда бири-биринен айырмаланган тышкы саясий кызыкчылыктарынын ортосунда тең салмак таба алышына жараша болот.