Эл аралык мамилелер боюнча эксперт Мохсен Пак-Айн Россия менен Кытайдын АКШ, Франция жана Улуу Британиядан негизги айырмасы эл аралык укук менен нормаларга болгон мамилесинде экенин билдирди.
Ал «Mehr» агенттигине берген маегинде БУУнун Коопсуздук кеңешинде Иранга каршы резолюцияга Россия менен Кытайдын вето коюшуна байланыштуу өз пикирин билдирди. Резолюцияда Иранга каршы санкцияларды кайра жандандыруу жана Жогорку көзөмөл механизмин иштетүү маселеси каралган.
Пак-Айндин айтымында, Россия менен Кытайдын резолюцияга каршы добуш бериши эки өлкө Ирандын өзөктүк программасы боюнча түзүлгөн Өзөктүк келишим (JCPOA) боюнча мурдагы позициясын өзгөртпөгөнүн көрсөтөт. Алардын пикиринде, келишимдин түзүлгөнүнө 10 жыл болгондон кийин анын мөөнөтү аяктаган жана Иранга байланыштуу санкциялар маселеси жабылган.
Эксперттин белгилешинче, АКШнын «снэпбэк» механизмин кайра ишке киргизүү аракетинин негизги максаты — эл аралык мамилелерде жаңы чыңалуу жаратуу.
Анын айтымында, Россия менен Кытайдын резолюцияга вето коюшу Иранды гана колдогон чечим катары каралбашы керек. Бул кадам БУУнун Коопсуздук кеңешинин негизги милдеттери — эл аралык тынчтыкты сактоо жана эл аралык укуктун нормаларын урматтоо принциптерине байланыштуу.
«Коопсуздук кеңешинде чечимдерди кабыл алууда күч эмес, мыйзам жана логика үстөмдүк кылышы керек», — деди Пак-Айн.
Ирандын Азербайжандагы мурдагы элчиси Россия менен Кытайдын бул позициясын эл аралык укуктун принциптерине туура келген кадам катары баалады. Ошондой эле ал бул чечим Ирандын Кытай жана Россия менен болгон стратегиялык мамилелеринин деңгээлин көрсөтөрүн белгиледи.
Пак-Айн Ирандын Кытай жана Россия менен мамилеси начарлап кетти деген айрым пикирлерге да токтолду.
Анын айтымында, мындай билдирүүлөр чыныгы кырдаалды толук чагылдырбайт. Иран, Кытай жана Россия Евразиядагы таасирдүү мамлекеттер болуп саналат. Ошондой эле үч өлкө дүйнөлүк тартипти көп тараптуу кызматташтыкка негиздөө багытында маанилүү роль ойнойт.
«Жалпысынан алганда, үч өлкөнүн мамилеси жакшы. Албетте, ар бир мамлекет өзүнүн улуттук кызыкчылыгын эске алуу менен тышкы саясатын жүргүзөт. Биз да муну түшүнүү менен кабыл алышыбыз керек», — деди ал.
Эксперт Кытай менен Россия АКШ менен болгон мамилелеринен улам Иран менен кызматташтыкты өнүктүрүүгө кызыкдар эмес деген пикирге кошулбай турганын айтты. Анын белгилешинче, эки өлкө тең Иран менен түзүлгөн өз ара милдеттенмелерди аткаруудан баш тартууга же мамилелерди өнүктүрүүгө тоскоолдук кылууга умтулбайт.
Коопсуздук кеңешинде олуттуу пикир келишпестиктер бар
Пак-Айндин айтымында, учурда БУУнун Коопсуздук кеңешинде Иран маселеси боюнча гана эмес, дүйнөдөгү башка маанилүү маселелерге байланыштуу да олуттуу пикир келишпестиктер орун алууда.
Ал Россия менен Кытай Коопсуздук кеңешинде чечим кабыл алууда эл аралык укук жана жалпы кабыл алынган нормалар негизги өлчөм болушу керек деген позицияны карманып жатканын белгиледи.
«Ал эми Улуу Британия менен Франциянын АКШнын позициясына каршы турууга мүмкүнчүлүгү чектелүү. АКШ болсо өзүнүн аскердик күчүнө таянуу менен эл аралык уюмдардагы чечимдерге өз кызыкчылыгына ылайык таасир этүүгө аракет кылып жатат», — деди эксперт.
Ал эл аралык коомчулук Россия менен Кытай көтөрүп жаткан эл аралык укукка негизделген позицияга олуттуу көңүл бурушу керектигин белгиледи.
Анын айтымында, эгер эл аралык коомчулукта мыйзамсыздык үстөмдүк кылса, келечекте согуштардын жана куралдуу жаңжалдардын көбөйүү коркунучу жаралат.
Пак-Айн сөзүнүн аягында Кытай менен Россиянын АКШ, Франция жана Улуу Британия менен пикир келишпестигинин негизги себеби — мыйзамдарды жана эл аралык нормаларды сактоо маселеси экенин белгиледи.