Ирандын Айыл чарба министрлигинин Механизацияны жана айыл чарба өнөр жайын өнүктүрүү борборунун жетекчиси өлкөдө жылына 1,9 миллион тоннадан ашык курма өндүрүлөрүн билдирип, Иран бул продукцияны өндүрүү боюнча дүйнөдөгү эң ири төрт өлкөнүн катарына кирерин айтты.
Айыл чарба министрлигинин шаршемби күнү IRNA агенттиги аркылуу тараткан маалыматына ылайык, Карим Золфагари Курманын улуттук күнүнө карата сүйлөп жатып: «Ирандагы курма тармагынын келечеги чийки затты гана сатуу менен чектелбестен, өндүрүштүк чынжырды өнүктүрө алабызбы же жокпу — ошого байланыштуу. Кайра иштетүү жана ага байланыштуу тармактар өндүрүүчүлөр менен ички жана эл аралык рыноктордун ортосундагы байланыштыруучу звено боло алат», — деди.
Айыл чарба министрлигинин Механизацияны жана айыл чарба өнөр жайын өнүктүрүү борборунун жетекчиси курманы айыл чарба тармагындагы стратегиялык экспорттук продукциялардын бири деп атап: «Ирандын максаттуу рыноктордогу позициясын бекемдөө үчүн продукциянын сапатын жогорулатуу, талапка ылайык таңгактоо жана стандартташтырууну камсыз кылуу, ошондой эле ошол рыноктордогу керектөөчүлөрдүн муктаждыктарына жана табитине жооп берген продукцияларды чыгаруу зарыл», — деп билдирди.
Золфагари курма жогорку азыктык баалуулукка ээ болуу менен бирге, өлкөгө валюта кирешесин көбөйтүү, жумуш орундарын түзүү жана тамак-аш өнөр жайын өнүктүрүү үчүн чоң мүмкүнчүлүк берерин белгиледи. Анын айтымында, курманы кайра иштетүүгө жана түрдүү продукцияларды чыгарууга өтүү бул продуктунун экономикалык баалуулугун кыйла жогорулатат.
Айыл чарба министрлигинин Механизацияны жана айыл чарба өнөр жайын өнүктүрүү борборунун жетекчиси өлкөдөгү курманы кайра иштетүүчү ишканалардын мүмкүнчүлүктөрү тууралуу айтып жатып: «Учурда 654 курма жана ага байланыштуу продукцияларды кайра иштетүүчү ишкана Айыл чарба министрлигинен ишмердүүлүк жүргүзүүгө лицензия алган. Алардын номиналдык өндүрүштүк кубаттуулугу 820 миң тоннадан ашат», — деди.
Ал: «Курма пастасы жана сиробу, суюк кант, шоколад жана аралаш продукциялар, компот, лавашак, уксус жана спирт сыяктуу продукцияларды өндүрүү курманын жөн гана айыл чарба продукциясы эмес, көптөгөн тармактар үчүн чийки зат экенин көрсөтүп турат», — деп белгиледи.
Золфагари: «Экспорттук инфраструктураны өнүктүрүү жана өркүндөтүү, илимди көп талап кылган компанияларды жана стартаптарды колдоо, өндүрүш борборлорунда адистештирилген шаарчаларды жана экспорттук терминалдарды түзүү, ошондой эле эскирип калган кайра иштетүүчү ишканаларды реконструкциялоо жана жаңылоо — бул тармактагы негизги артыкчылыктардын бири», — деди.
Ал кошумчалагандай: «Курма тамак-аш жана фармацевтика өнөр жайларын, ошондой эле жаңы продукцияларды чыгарууну өнүктүрүүнүн негизине айлана алат. Кайра иштетүүгө, технологияларга жана рынокту түзүүгө инвестиция салуу өндүрүүчүлөрдүн кирешесин көбөйтүү менен туруктуу жумуш орундарын түзүп, Ирандын дүйнөлүк курма соодасындагы позициясын бекемдейт.
Иран дүйнөдөгү курманы эң көп өндүргөн өлкөлөрдүн катарына кирет. Экспорттун туруктуу өсүшү бул продукциянын өлкөнүн мунай эмес соода тармагындагы маанилүү ордун көрсөтүп турат».
Иран курманын сортторунун көп түрдүүлүгү менен белгилүү. Өндүрүштүн негизги көлөмү Керман, Систан жана Белужистан, Хормозган, Хузестан, Бушер жана Фарс провинцияларына туура келет.
Өлкө ичинде ирандыктар түшүмдүн болжол менен 70 пайызын керектешет. Айрыкча ыйык Рамазан айында курмага болгон суроо-талап кыйла өсөт. Калган 30 пайызы, башкача айтканда жылына болжол менен 350 миң тоннасы, экспортко чыгарылып, өлкөгө болжол менен 400 миллион доллар өлчөмүндө олуттуу киреше алып келет.
Ирандын курмасын саткан негизги эл аралык рынокторго Индия, Ирак, Пакистан, Түркия, Россия, ошондой эле Чыгыш Азиянын жана Европа Биримдигинин өлкөлөрү кирет.
Тармактын кошумча наркын мындан ары жогорулатуу жана түшүм жыйналгандан кийинки жоготууларды азайтуу максатында курманы сироп, паста жана шоколад сыяктуу кошумча наркы жогору продукцияларга кайра иштетүүгө барган сайын көбүрөөк көңүл бурулууда. Бул продукциялар ички керектөө үчүн да, экспорт үчүн да чыгарылат. Түшүм жыйналгандан кийинки жоготуулар мурда тарыхый жактан 30 пайызга чейин жетери бааланган.
Ирандын айыл чарба тармагы өлкө экономикасынын негизги таянычтарынын бири жана мунай эмес экспорттун маанилүү багыты болуп саналат. Климаттык зоналарынын ар түрдүүлүгүнүн аркасында өлкөдө айыл чарба өсүмдүктөрүнүн көптөгөн түрлөрү өстүрүлүп, эл аралык сооданы өнүктүрүүдө олуттуу ийгиликтерге жетишилип келет.